بررسی فارماکولوژی بالینی مهمترین داروهای بخش عفونی در بیمارستان‌ها

         بررسی فارماکولوژی بالینی مهمترین داروهای بخش عفونی در بیمارستان ها

دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی ، مدرس فارماکولوژی در دانشگاه علوم پزشکی شاهد

                                                         

                     به نام آنکه که قلم در کف انسان نهاد و  بر حرمت آن قسم یاد کرد.

داروهای بخش عفونی به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند که هر کدام برای مقابله با نوع خاصی از عامل بیماری‌زا (باکتری، ویروس، قارچ یا انگل) طراحی شده‌اند. در ادامه مهم‌ترین و معروف‌ترین داروهای این حوزه را معرفی می‌کنم:

آنتی‌بیوتیک‌ها (ضد باکتری)

پنی‌سیلین‌ها: مانند آمپی‌سیلین، آموکسی‌سیلین؛ مؤثر در درمان عفونت‌های تنفسی و پوستی

سفالوسپورین‌ها: مانند سفیکسیم، سفتریاکسون؛ برای عفونت‌های شدیدتر مثل مننژیت یا عفونت‌های ادراری

ماکرولیدها: مانند آزیترومایسین، اریترومایسین؛ مناسب برای عفونت‌های تنفسی و گلو

تتراسایکلین‌ها: مانند داکسی‌سایکلین؛ برای عفونت‌های پوستی، تناسلی و برخی بیماری‌های منتقله از حیوانات.

 

داروهای ضد ویروس

استامی‌ویر (Oseltamivir): برای درمان آنفلوآنزا       آسیکلوویر (Acyclovir): برای تب‌خال و زونا

رمدسیویر (Remdesivir): برای درمان کرونا در موارد خاص

داروهای ضد قارچ

فلوکونازول (Fluconazole): برای عفونت‌های قارچی دهان، واژن و پوست

آمفوتریسین B برای عفونت‌های قارچی شدید و سیستمیک

داروهای ضد انگل

مترونیدازول (Metronidazole): برای عفونت‌های انگلی و باکتری‌های بی‌هوازی

آلبندازول (Albendazole): برای درمان کرم‌های روده‌ای

....................................................................................................................................................................................................

 آموکسی‌سیلین (Amoxicillin)

رده دارویی: پنی‌سیلین نیمه‌سنتتیک با طیف اثر گسترده

            مکانیسم اثر: مهار سنتز دیواره سلولی باکتری‌ها از طریق اتصال به پنی‌سیلین‌بایندینگ‌پروتئین‌ها (PBPs)

طیف اثر: مؤثر بر باکتری‌های گرم مثبت و برخی گرم منفی‌ها؛ حساس به آنزیم بتالاکتاماز

  

راه مصرف: خوراکی و تزریقی؛ زیست‌فراهمی خوراکی بالا (حدود ۹۵٪)

نیمه‌عمر: حدود ۱ ساعت؛ دفع کلیوی

موارد مصرف: عفونت‌های تنفسی، ادراری، گوش میانی، پوست و بافت نرم

عوارض شایع: تهوع، اسهال، بثورات پوستی؛ در موارد نادر آنافیلاکسی

نکته بالینی: در برابر باکتری‌های تولیدکننده بتالاکتاماز، همراه با اسید کلاوولانیک (کوآموکسی‌کلاو) تجویز میشود.

آمپی‌سیلین (Ampicillin)

رده دارویی: پنی‌سیلین نیمه‌سنتتیک با طیف گسترده

مکانیسم اثر: مشابه آموکسی‌سیلین؛ مهار سنتز دیواره سلولی

طیف اثر: مؤثر بر باکتری‌های گرم مثبت و برخی گرم منفی‌ها؛ حساس به بتالاکتاما

راه مصرف: خوراکی و تزریقی؛ جذب خوراکی کمتر از آموکسی‌سیلین

نیمه‌عمر: حدود ۱ تا ۱.۵ ساعت؛ دفع کلیوی

            موارد مصرف: مننژیت نوزادی، عفونت‌های ادراری، عفونت‌های دستگاه گوارش (مانند شیگلا و سالمونلا)

عوارض شایع: اسهال بیشتر نسبت به آموکسی‌سیلین، واکنش‌های آلرژیک

نکته بالینی: در درمان لیستریوز و انتروکک‌ها کاربرد دارد.

 

فارماکولوژی بالینی سفکسیم

رده دارویی: آنتی‌بیوتیک از گروه سفالوسپورین‌های نسل سوم

مکانیسم اثر: با مهار سنتز دیواره سلولی باکتری‌ها، موجب مرگ آن‌ها می‌شود. این دارو به پروتئین‌های خاصی در دیواره سلولی باکتری متصل شده و مانع تشکیل آن می‌شود

طیف اثر: مؤثر بر بسیاری از باکتری‌های گرم منفی و برخی گرم مثبت. در برابر باکتری‌هایی مانند E. coli، Klebsiella, Proteus, Haemophilus influenzae و Streptococcus pneumoniae فعال است

            موارد مصرف: درمان عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی، عفونت‌های ادراری، عفونت‌های پوستی، گوش، گلو و برخی عفونت‌های مقاربتی مانند سوزاک

جذب و دفع: پس از مصرف خوراکی، جذب نسبی دارد و نیمه‌عمر آن حدود ۳ تا ۴ ساعت است. عمدتاً از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود

عوارض جانبی شایع: تهوع، اسهال، درد شکمی، سردرد، واکنش‌های آلرژیک پوستی

تداخلات دارویی: ممکن است با داروهای ضد انعقاد خون، پروبنسید و برخی آنتی‌اسیدها تداخل داشته باشد.

فارماکولوژی بالینی سفتریاکسون

رده دارویی: آنتی‌بیوتیک تزریقی از گروه سفالوسپورین‌های نسل سوم

مکانیسم اثر: با مهار سنتز دیواره سلولی باکتری‌ها از طریق اتصال به پروتئین‌های باندشونده به پنی‌سیلین (PBPs)، موجب مرگ باکتری می‌شود

            طیف اثر: وسیع؛ مؤثر بر باکتری‌های گرم منفی و برخی گرم مثبت مانند Neisseria gonorrhoeae, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, E. coli و Salmonella

.نیمه‌عمر: طولانی (حدود 6 تا 9 ساعت)، که امکان تجویز روزی یک‌بار را فراهم می‌سازد

راه مصرف: فقط تزریقی (عضلانی یا وریدی)؛ خوراکی قابل استفاده نیست

موارد مصرف: درمان مننژیت، سوزاک، سپسیس، پنومونی، عفونت‌های ادراری، شکمی، و برخی عفونت‌های مقاربتی

عوارض جانبی شایع: اسهال، تهوع، واکنش‌های آلرژیک، افزایش آنزیم‌های کبدی، درد محل تزریق

منع مصرف: حساسیت به سفالوسپورین‌ها یا پنی‌سیلین‌ها

تداخلات دارویی: با داروهای حاوی کلسیم (در نوزادان)، پروبنسید، و برخی آنتی‌بیوتیک ها.

  

                               حساسیت ناشی از مصرف سفتریاکسون ( سندرم  انسان قرمز)

فارماکولوژی بالینی سفیکسیم

رده دارویی: آنتی‌بیوتیک از گروه سفالوسپورین‌های نسل سوم

مکانیسم اثر: با مهار سنتز دیواره سلولی باکتری‌ها، باعث مرگ آن‌ها می‌شود. این دارو به‌ویژه در برابر باکتری‌های گرم منفی مؤثر است

موارد مصرف: درمان عفونت‌های تنفسی (مانند برونشیت)، عفونت‌های ادراری، عفونت گوش میانی، گلو درد، بیماری‌های مقاربتی و برخی عفونت‌های پوستی

اشکال دارویی: قرص‌های ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی‌گرمی، سوسپانسیون خوراکی برای کودکان

جذب و دفع: جذب خوراکی نسبتا خوب دارد، نیمه‌عمر حدود ۳ تا ۴ ساعت، عمدتاً از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود

عوارض جانبی شایع: تهوع، اسهال، درد شکمی، واکنش‌های آلرژیک

فارماکولوژی بالینی آزیترومایسین

رده دارویی: آنتی‌بیوتیک از گروه ماکرولیدها

مکانیسم اثر: با مهار سنتز پروتئین باکتری‌ها از طریق اتصال به زیرواحد ۵۰S ریبوزوم، از رشد و تکثیر آن‌ها جلوگیری می‌کند

موارد مصرف: درمان عفونت‌های تنفسی فوقانی و تحتانی (مانند فارنژیت، برونشیت)، عفونت‌های پوستی، عفونت‌های مقاربتی (مانند کلامیدیا)، و برخی عفونت‌های گوارشی مانند اسهال مسافرتی

ویژگی‌های فارماکوکینتیکی

جذب خوراکی خوب

نیمه‌عمر طولانی (حدود ۶۸ ساعت)

نفوذ بالا به بافت‌ها و سلول‌ها

دفع عمدتاً از طریق صفرا و مدفوع

اشکال دارویی: قرص، کپسول، سوسپانسیون خوراکی، ویال تزریقی، قطره چشمی

عوارض جانبی شایع: تهوع، اسهال، درد شکمی، سردرد، واکنش‌های آنافیلاکسی

  

فارماکولوژِی بالینی اریترومایسین

طبقه‌بندی دارویی

گروه دارویی: آنتی‌بیوتیک ماکرولید

مکانیسم اثر: مهار سنتز پروتئین باکتریایی از طریق اتصال به زیرواحد 50S ریبوزوم، که منجر به توقف رشد باکتری می‌شود.