اهمیت GLP در داروسازی

اهمیت GLP در داروسازی  

دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران گروه فارماکولوژی

     به نام آنکه که قلم در کف انسان نهاد  و  بر حرمت آن قسم یاد کرد

GLP مخفف Good Laboratory Practices به معنای روش خوب آزمایشگاهی می باشد. اصطلاح آزمایشگاه خوب یا GLP اولین بار در سال ۱۹۷۰ در دانمارک و نیوزلند معرفی شد. بلافاصله GLP با استفاده از اداره مواد غذایی و دارویی ایالات متحده آمریکا (FDA) و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD)، به یک سیستم با کیفیت از مقررات و شیوه های مدیریتی یا الزامات مورد نیاز در آزمایشگاه های تحقیقاتی تبدیل شد.

امروزه با توجه به گسترش شرکت های داروسازی،آزمایشگاه های شرکت های تولید مواد آرایشی و آزمایشگاه هایی که تست سموم را انجام میدهند بیش از پیش نیاز به کنترل کیفیت محصولات و داده ها احساس میشود.

      

هر آزمایشگاهی طی فعالیت‌های خود ممکن است با مشکلاتی مانند اطلاعات از دست رفته، گزارش‌هایی که از دقت کافی برخوردار نیستند، گزارش‌های تأیید شده توسط افراد غیر مجاز، دستگاه‌های کالیبره نشده و … مواجه شود. برای حل چنین مشکلاتی، نیاز است تا آزمایشگاه‌ها از یکسری قواعد تبعیت کنند که با نام عملیات خوب آزمایشگاهی یا GLPشناخته می‌شود.

برای انجام پژوهش های آزمایشی غیر بالینی عملیات خوب آزمایشگاه Good Laboratory Practice (GLP) به  یک سیستم کنترل کیفی از جمله کنترل های مدیریتی برای آزمایشگاه ها و سازمانهای تحقیقاتی برای اطمینان از یکنواختی، ثبات، قابلیت اطمینان، کیفیت،و بی عیبی مواد شیمیایی از جمله داروها و همچنین آزمایش های ایمنی غیر بالینی برای ویژگی های فیزیکی_شیمیایی اشاره دارد.

به عبارت دیگر، داده‌های تولید شده با استفاده از روش‌های GLP بازتاب واقعی کار یا مطالعه هستند و در استانداردهای پذیرفته شده بین المللی، قابل ردیابی می‌باشند.

در آگوست سال ۲۰۱۶ ، FDA (سازمان غذا و دارو (آمریکا)) مجموعه تجدید نظر شده از مقررات پیشنهادی شیوه های خوب آزمایشگاهی (GLP) را منتشر کرد.

روش خوب آزمایشگاهی (GLP) یک سیستم با کیفیت است که مربوط به فرایند سازمانی می باشد و شرایطی که تحت آن مطالعات بهداشتی، غیر بهداشتی و ایمنی محیط زیست، برنامه ریزی  انجام، نظارت، ثبت، گزارش و بایگانی می شود. این مطالعات برای تولید داده هایی انجام شده است که با استفاده از آنها می توان خطرات مربوط به کاربران، مصرف کنندگان و  محیط زیست را برای داروها، سموم دفع آفات و مواد آرایشی، داروهای دامپزشکی، مواد افزودنی خوراک، مواد افزودنی غذایی و مواد شیمیایی صنعتی ارزیابی کرد.اخذ GLP باعث می شود که داده های ارائه شده بازتاب واقعی نتایج به دست آمده در طول مطالعه را داشته باشند. بنابراین می توان هنگام ارزیابی های ایمنی به آنها اعتماد کرد.

هم اکنون، با روند توسعه واحدهای تولیدی صنایع غذایی و آشامیدنی وآرایشی بهداشتی افزایش میزان تولید این گروه از محصولات در کشور از یک سو و افزایش میزان واردات از کشورهای مختلف با شاخص ها و استانداردهای کیفی و ایمنی متفاوت، ضرورت کنترل کیفیت و سلامت مواد اولیه و محصولات بیش از پیش حائز اهمیت است، به همین منظور مرکز آزمایشگاههای مرجع کنترل غذا و دارو در راستای برنامه های 5 ساله توسعه اقتصادی واجتماعی، امکان تفویض برخی امور را به آزمایشگاههای کنترل غذا و دارو دانشگاه های علوم پزشکی کشور و همچنین بخش خصوصی فراهم آورده است و در حال حاضر با بیش از 150 آزمایشگاه همکار و مجاز تائید صلاحیت شده در کشور، بر اساس پراکندگی جغرافیایی صنایع ،شبکه گسترده ای را برای دسترسی آسان و سریع به خدمات آزمایشگاهی برای کنترل کیفیت محصول ایجاد نموده است

ارائه خدمات آزمایشگاهی دقیق و قابل استناد در زمینه کنترل مواد غذایی، آشامیدنی،آرایشی و بهداشتی مستلزم رعایت حداقل پیش نیازها و الزامات برای برقراری شرایط و عملیات مناسب و مطلوب آزمایشگاهی است. لذا این راهنما که بر گرفته از استانداردهای ملی و بین المللی و اطلاعات و دست یافته های علمی و تخصصی در زمینه شرایط مطلوب آزمایشگاهی با نظر کارشناسی است، این امکان را برای آزمایشگاهها فراهم آورده است تا علاوه بر آگاهی از برقراری الزامات زیرساخت، طراحی و چیدمان، تجهیزات و کالیبراسیون ،شرایط انجام آزمون و صحه گذاری به مجموعه ای از نکات مهم در رابطه با ایمنی و روند ایجاد مستندات، سوابق و نحوه حفظ و نگهداری آنها نیز دست یابند. امید است با توصیه و تاکید بر اجرای عملیات خوب آزمایشگاهی (Practices Laboratory Good) و تاثیر آن بر ارتقاء و بهبود کیفیت و سلامت محصولات ، ضمن حفظ سلامت مصرف کننده که رسالت وزارت بهداشت است، در رشد و توسعه صنعت و کسب سهم قابل توجهی از بازارهای جهانی گامی برداشته شود.

چرا اخذ GLP مهم است؟

گواهینامه GLP با اطمینان به قابلیت ردیابی داده های ارسالی کمک می کند. از این طریق به مسئله عدم تکرارپذیری در بسیاری از آزمایشات بیوشیمیایی می پردازد. روش خوب آزمایشگاهی (GLP) برای به حداقل رساندن عوارض جانبی دارویی و بهبود سلامت انسان و ایمنی محیط زیست در نظر گرفته شده است.

مزایای گواهینامه روش خوب آزمایشگاه چیست؟

اعتماد بیشتر به کیفیت و اطمینان به داده های آزمایشگاهی ، عملکرد بهتر در نتایج اولیه

افزایش بهره وری کلی فعالیت های انجام شده در آزمایشگاه از طریق سیستم GLP

بهبود شهرت برند را از طریق مدیریت آزمایشگاهی مؤثر،کاهش چشمگیر در زمان برای تحقیق 

شرایط مورد نیاز روش خوب آزمایشگاه چیست؟

GLP دو جنبه مهم دارد:

در مرحله اول، GLP یک سیستم مدیریت کیفیت است که مجموعه ای از استانداردهای کیفیت را برای انجام مطالعه، جمع آوری داده ها و گزارش نتایج تعریف می کند.

دومین عامل اصلی سیستم GLP تضمین کیفیت (QA) است. واحد QA به عنوان یک نهاد داخلی مستقل عمل می کند که کلیه خط مشی ها و رویه های کتبی را تأیید می کند و همان نظارت را در کل مطالعه، تجزیه و تحلیل و گزارش انجام می دهد.

چه سازمان هایی می توانند گواهیناماه GLP را اخذ نمایند؟

گواهینامه GLP تا حد زیادی در صنعت داروسازی و همچنین سایر عوامل غیر دارویی مانند مواد افزودنی های رنگی، افزودنی های غذایی، بسته بندی مواد غذایی و وسایل پزشکی کاربرد زیادی دارد.

با توجه به این نیاز مهم، ایزوسیستم مراحل صدور مجوز روش خوب آزمایشگاهی (GLP) را ارائه می دهد که مستندات لازم را برای اثبات این که تجهیزات و سیستم های با کیفیت کاملاً سازگار با GLP است، در اختیار مشتریان قرار می دهد.

مدارک

پس از تأیید، مشتریانی که فرآیند صدور گواهینامه GLP (روش خوب آزمایشگاهی) را انجام داده اند، اجازه نشان دادن اعتبار در وب سایت خود و سایر موارد را با یک مهر و موم منحصر به فرد، دریافت می کنند. مهر و موم اثبات این مورد است که امکانات سازمان، شرایط لازم برای انطباق با GLP را برآورده کرده است.

اصول 5 گانه در GLP

منابع: شامل منابع انسانی، سازمان، امکانات و تجهیزات

مشخصات: شامل ماده آزمون و سیستم آزمون

قوانین و مقررات جاری: شامل پروتکل‌ها، SOP و جنبه‌های مختلف راهبردی آزمایش‌ها

مستندسازی نتایج: داده‌های خام، گزارش نهایی و بایگانی‌ها،   5 - تضمین کیفیت

منابع انسانی

مقررات GLP ایجاب می‌کند که تعداد پرسنل با دامنه و حجم فعالیت‌های آزمایشگاه متناسب باشد. صلاحیت کارکنان برای انجام مسئولیت‌های تعیین شده نیز باید توسط مدیر فنی آزمایشگاه تایید شود

کلیه پرسنل در بدو ورود و با توجه به مسئولیت‌هایی که به آن‌ها محول شده است، باید آموزش‌های تخصصی و ایمنی لازم را طی نمایند. سوابق این آموزش‌ها و ارزیابی اثر بخشی آن‌ها باید ثبت و بایگانی شود و لازم است مدیر فنی از اثر بخش بودن آموزش‌ها مطمئن شود.

سازمان:

آزمایشگاه باید از نظر اندازه، ساختار و موقعیت مکانی متناسب با دامنه فعالیت باشد. منابع آلودگی محیط باید در نظر گرفته شوند و تا حد امکان از بروز هرگونه آلودگی جلوگیری گردد.

زیر ساخت و طراحی آزمایشگاه باید به گونه‌ای باشد که شرایط مطلوب برای انجام آزمایش و ایمنی پرسنل را فراهم کرده و انجام صحیح آزمایش را آسان‌ سازد. به این منظور توجه به نکات زیر ضروری است.

لازم است تا بخش‌های مختلف آزمایشگاه که فعالیت هر یک ممکن است به فعالیت‌های بخش دیگر آسیب برساند یا آن‌ها را متاثر سازد (آلودگی صوتی، آلودگی ناشی از سیستم تهویه هر بخش و …)، از یکدیگر جدا شوند.

فضای آزمایشگاه باید به گونه‌ای باشد که نگهداری از مواد و تجهیزات، تمیز کردن و گندزدایی به راحتی امکان‌پذیر باشد.

مواد و تجهیزات

هر آزمایشگاه باید جهت خرید و تهیه ملزومات و تجهیزات مورد نیاز خود، که بر کیفیت آزمون تاثیرگذار هستند، یک روش اجرایی داشته باشد. همچنین لازم است تا برای ارزیابی تامین‌کنندگان و پیمانکاران روش مناسبی تدوین شود. این ارزیابی باید بر اساس مجموعه‌ای از معیارهای از پیش تعیین شده انجام شود. سوابق این ارزیابی‌ها، باید ثبت و بایگانی گردد به طوری که شامل نام تامین‌کننده، نشانی و دامنه فعالیت او باشد.سوابق تعمیر و کالیبراسیون تجهیزات نیز باید به همین ترتیب ثبت و بایگانی شود. سوابق هر تجهیز باید حداقل شامل موارد زیر باشد.

کد شناسایی تجهیز:

نام سازنده و مشخصات منحصربه فرد تجهیز مانند شماره سریال ، محل قرار گرفتن، شرایط محیطی  نحوه کار با دستگاه و دستورالعمل‌های سازنده ،  سوابق تعمیر و کالیبراسیون.

آزمایشگاه باید محیطی مناسب برای دریافت و نگهداری نمونه‌ها داشته باشد به طوری که امکان آلوده شدن نمونه وجود نداشته و نمونه بر حسب نیاز در شرایط محیطی مناسب و کنترل شده نگهداری شود.

محل انجام آزمایش‌های میکروب‌شناسی باید حداقل شامل 3 بخش جداگانه برای آماده‌سازی و سترون سازی محیط کشت, اتاق کشت و اتاق انکوباسیون باشد.

مواد مخاطره‌آمیز مانند مواد شیمیایی و سوش‌های میکروبی باید در محل مناسب نگهداری شوند و برای نگهداری آن‌ها از کابینت‌های ایمنی و قفسه‌های خاص استفاده شود.

مواد شیمیایی که ممکن است با یکدیگر واکنش دهند، باید به صورت جداگانه از هم نگهداری شوند.

محل نگهداری سوابق، رختکن پرسنل و … باید متناسب با مقدار مستندات و تعداد کارکنان باشد.

فضای داخل آزمایشگاه، بر اساس نوع فعالیت، باید از مواد مقاوم و متناسب با نوع آزمایش ساخته شود. به طور مثال، دیوارها، سقف و کف باید به راحتی قابل تمیز کردن باشند و سطح آن‌ها لغزنده نباشد. طراحی پنجره‌ها به گونه‌ای باشد که از ورود گرد و غبار جلوگیری شود.

برای انجام صحیح آزمایش، شناخت هر چه بیشتر نمونه و تجهیزات مورد استفاده در طول آزمون ضروری است. یکی از اصول عملیات خوب آزمایشگاهی، شناخت و نحوه نگهداری صحیح از ماده آزمایش (اغلب یک ترکیب شیمیایی) و سیستم آزمایش (اغلب یک حیوان زنده) است.

قوانین و مقررات جاری

 قوانینی که یک سازمان برای عملیات خوب آزمایشگاهی تعیین کرده است باید در قالب اسنادی که مورد تایید مدیریت هستند، تعریف و ثبت شوند. این قوانین به طور واضح مشخص می‌کنند که هر فرد چه مسئولیتی دارد و فرایندها چگونه انجام می‌شود.

.

مستندسازی نتایج

 هریک از مراحل آزمایش، داده‌هایی را به دنبال دارد. این داده‌ها در گزارش نهایی آزمون ثبت می‌شوند و نشان‌ دهنده نتیجه نهایی یک آزمون هستند. به همین دلیل این موضوع که داده‌ها به طور کامل جمع‌آوری شده و دارای صحت و یکپارچگی باشند، بسیار حائز اهمیت است. این بخش از قوانین عملیات خوب آزمایشگاهی به جمع‌آوری، مستندسازی و نحوه گزارش‌دهی نتایج آزمون می‌پردازد.

تضمین کیفیت : یکی از اصول مهم عملیات خوب آزمایشگاهی، تضمین کیفیت است که به عنوان یک نهاد داخلی مستقل، کلیه خط مشی‌ها و رویه‌های مرتبط با آزمون را کنترل می‌کند.

واحد تضمین کیفیت (QA) گروهی از افراد با مجموعه‌ای از وظایف تعریف شده هستند که بر عملکرد صحیح کلیه فرایندهای مرتبط با کنترل کیفیت اجرا شده در آزمون نظارت دارند. در حقیقت می‌توان گفت که مأموریت اصلی سیستم تضمین کیفیت، نظارت مستقل بر کل فرایند تحقیق و چارچوب سازمانی آن است.

تاقک های تست پایداری در "آزمایشگاه خوب"

اتاقک های تست پایداری دارو برای تست دما و رطوبت بسیار مهم و ضروریست. آزمایشات پایداری دارو در توسعه علوم دارویی و پزشکی بوده و این امر اهمیت و حساسیت چمبر ها را دو چندان میکند. از اتاقک های پایداری عمدتا جهت گرفتن تست های  که دارو را در شرایط دمایی و رطوبتی مختلف تست مینمایند. برای مثال دمای  40 درجه سانتی گراد و رطوبت 70% قرار داده و میزان پایداری دارو را میسنجند که باید از الزامات دقیق سیستم های تضمین کیفیت پیروی کنند. 

این الزامات ممکن است شامل نصب و صلاحیت عملیاتی گواهینامه های کالیبراسیون (از جمله گواهینامه های نور) و ضبط پارامتر مستقل باشد

انکوباتور یخچالدار برای میکروارگانیسم ها در آزمایشگاه خوب

یک انکوباتور یخچالدار باید آزمایش سازگار باز نمونه هایی مانند باکتری و قارچ را امکان پذیر سازد. دستیابی به این هدف به روشی کاملاً دقیق برای کنترل دما نیاز دارد                                     

                                      انکوباتورهای یخچال دار              

............................................................................................................................................................................

 گاهی لحظات سکوت

پر هیاهوترین دقایق زند گی هستند مملو از آنچه میخواهیم بگوییم   ولی نمیتوانیم

خدایا من سکوت میکنم میسپارم دست خودت،قضاوت با تو  و  حکم هم باتو

انسان برکه ای است که بدوت تغییر مداوم مرداب خواهد شد

بیماری سیروزکبدی

بیماری سیروزکبدی

                    دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران گروه فارماکولوژی

                                                                                  ارزانی داشت باشد که در هر نفسی  بجا آوریم شکر بی 

به نام خداوند گاری که نعمت نفس را بر ما ارزانی داشت باشد که در هر نفسی  بجا آوریم شکر بی همتایی اش را

سیروز کبد آخرین مرحله از زخم شدن کبد (تصلب بافت‌ها) است که در اثر بیماری‌های کبدی و شرایط خاصی نظیر هپاتیت و مصرف بیش‌ازحد الکل ایجاد می‌شود. همان‌طور که پیش‌تر عنوان شد، کبد نقش مهمی در بدن دارد و ضمن سم زدایی بدن باعث تصفیه و پاک شدن خون و تولید مواد مغذی می‌شود.

 

سیروز کبدی واکنشی است به آسیب‌دیدگی کبد. هر وقت که کبد آسیب ببیند، شروع به ترمیم و بهبود خود می‌کند. اما طی فرایند سیروز کبد، بافت‌های زخمی شکل می‌گیرند و هر چه سیروز بیشتر پیش می‌رود، تعداد بافت‌های زخمی افزایش می‌یابد و عملکرد کبد با مشکلات بیشتری روبه‌رو می‌گردد.

سیروز دیکامپنسیتد (decompensated) اصطلاحی است برای شرح پیش‌روی و افزایش عوارضی جانبی که بر اثر تغییرات سیروز کبدی واکنشی است به آسیب‌دیدگی کبد. هر وقت که فرد مبتلا را به‌خطر بیندازند.

به‌طور کلی درمان سیروز کبدی امکان‌پذیر نیست، اما اگر تشخیص سیروز کبد زود و به‌موقع انجام شود و روش‌های درمانی مناسبی به‌کار گرفته شود، از آسیب‌های بیشتر جلوگیری می‌شود.

علایم سیروز کبد چیست؟

علایم سیروز کبدی معمولا در ۳۰ تا ۴۰ سالگی خود را نشان می‌دهند. در مراحل ابتدایی بیماری، بدن می‌تواند عملکرد نامناسب کبد را تا حدودی جبران کند، ولی کم‌کم نشانه‌های حاد شدن مشکل به‌چشم می‌خورند. این مشکل معمولا تا وقتی که پیشرفت گسترده‌ای در کبد نداشته باشد، همراه با علائم و نشانه خاصی نیست. ابتدایی‌ترین علایم سیروز کبد مشابه سایر مشکلات کبدی و به شرح زیر است:

زردی پوست و چشم‌ها، فشار خون بالا در سیاهرگ باب کبدی: افزایش فشار خون دررگی که به کبد می‌رود،

ناراحتی و خارش پوست،کبودی بدن با دلایل ساده ، وقوع خون‌ریزی در بدن با دلایل ساده

آب‌آوردگی شکم (آسیت)، بی اشتهایی، حالت تهوع ،تورم پاها، کاهش وزن

گیجی، خواب آلودگی، لکنت زبان (انسفالوپاتی کبدی)، ایجاد رگ‌های خونی عنکبوتی‌شکل روی پوست،

قرمزی در کف دست، آتروفی بیضه‌ها در مردان، بزرگ شدن پستان‌ها در مردان.

دلایل ابتلا به سیروز کبدی چیست؟

دلایل متعددی می‌تواند منجر به بیماری سیروز کبدی بشود، اما از شایع‌ترین این دلایل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سوءمصرف الکل ، هپاتیت‌های ویروسی مزمن (هپاتیت B و C) ، تجمع چربی‌ها در کبد (کبد چرب غیرالکلی).

 

سایر دلایل احتمالی ابتلا به سیروز کبد به شکل زیر است:

هموکروماتوز یا سرریز و زیادی آهن در خون ، فیبروز کیستی،تجمع مِس در کبد (بیماری ویلسون)

شکل‌گیری ضعیف مجرای صفراوی (انسداد مجرای صفراوی) ، اختلال هاضمه ارثی (سندروم آلاژیل)

اختلالات ارثی در متابولیسم قند بدن (گالاکتوزمی یا بیماریذخیره گلیکوژن)،

بیماری‌های کبدی ناشی از اختلال سیستم ایمنی (هپاتیت‌های خودایمنی)، تخریب مجاری صفرا 

(سیروز صفرای اولیه) ، زخم و سخت شدن مجرای صفرا (کُلانژیت صفراوی اولیه)،

عفونت‌هایی مانند تب حلزون ، داروهایی مانند متوترکسات.

سیروز کبدی که ناشی از مصرف بیش‌ازحد الکل است نیز دلایلی دارد که در ادامه به آن پرداخته شده است:

وقتی مصرف الکل، زیادازحد و مکرر باشد، زخم‌هایی در بافت کبد ایجاد می‌شود که مانع از عملکرد صحیح آن است. درنتیجه بدن نمی‌تواند پروتئین کافی تولیدکند یا سموم موجود در خون را تصفیه کند. سیروز کبد دلایل متعددی دارد و علت  سیروز کبد الکلی مستقیما به مصرف الکل وابسته است.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر سیروز کبدی الکلی هستند؟

کسانی که زیاد الکل مصرف می‌کنند و طی حداقل ۸ سال مداوم می‌نوشند، در معرض خطر این بیماری هستند. مؤسسه ملی سوءمصرف الکل و اعتیاد به آن در آمریکا، مصرف زیاد الکل را نوشیدن ۵ لیوان یا بیشتر در طول روز و حداقل در ۵ روز از ی ماه تعریف می‌کند.

زنان بیشتر از مردان درمعرض ابتلا به سیروز کبد هستند، زیرا در معده‌شان، آنزیم‌های کمتری برای تجزیه مواد الکلی دارند؛ پس الکل مصرفی آنها بیشتر به کبد راه پیدا می‌کند و باعث ایجاد زخم می‌شود.

عوامل ژنتیکی مانند نداشتن برخی آنزیم‌ها برای تجزیه مواد الکلی، چاقی، مصرف زیاد چربی و هپاتیت C نیز می‌توانند زمینه‌های ابتلا به سیروز را در فردی که احتمال ابتلا به این بیماری را دارد، به‌وجود بیاورند.

تشخیص سیروز کبد عمومی

افرادی که در مراحل اولیه ابتلا به سیروز هستند، معمولا نشانه و علامت خاصی بروز نمی‌دهند. سیروز کبد معمولا پس از انجام آزمایش خون عادی و یا معاینه‌ عمومی ساده مشخص می‌شود. پزشکان برای تشخیص این بیماری چند آزمایش تجویز می‌کنند. آزمایش‌ها از این قرار هستند:

1- آزمایش عملکرد کبد

در این آزمایش، میزان بیلیروبین اضافی خون بررسی می‌شود؛ این ماده نتیجه تجزیه و شکست گلبول‌های قرمز است. میزان برخی آنزیم‌های مشخص نیز که نشان‌دهنده تخریب کبد هستند، در این آزمایش مشخص می‌شود.

2- . آزمایش عملکرد کلیه

در این آزمایش، خون بررسی می‌شود تا میزان کراتینین مشخص گردد. این آزمایش به تشخیص سیروز کبد کمک می‌کند، زیرا در مراحل نهایی بیماری، عملکرد کلیه نیز با اختلال روبه‌رو خواهد بود. 

آزمایش هپاتیت B و C: وجود ویروس هپاتیت در خون بررسی می‌شود.آزمایش انعقاد خون: میزان INR برای اطمینان از توانایی انعقاد خون بررسی می‌شود.

احتمال دارد که پزشک معالج به روش‌های دیگری مانند عکس‌برداری نیز توجه کند:

3- الاستوگرافی رزونانس مغزی یا الاستوگرافی گذرا

این آزمایش‌ها هیچ خطری برای بدن ندارند و میزان سفت و سخت شدن کبد را بررسی می‌کنند. به کمک آنها دیگر نیازی به تکه‌برداری (بیوپسی) نخواهد بود.

4- سایر آزمایش‌های عکس‌برداری

به کمک MRI، سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی نیز می‌توان سیروز کبدی را تشخیص داد.

5- بیوپسی

همیشه به تکه‌برداری از کبد نیاز نیست، اما گاهی پزشکان برای تشخیص شدت و میزان آسیب‌دیدگی کبد از بیوپسی استفاده می‌کنند.

اگر مبتلا به سیروز کبد باشید، احتمالا پزشک معالج‌تان آزمایش‌های متداول را برای بررسی علائم پیشرفت بیماری یا عوارض آن به‌ویژه واریس مری و سرطان کبد تجویز خواهد کرد.

تشخیص سیروز کبد الکلی

پزشکان معمولا با بررسی پرونده و سوابق پزشکی افراد و میزان مصرف الکل آنها می‌توانند به نتیجه‌گیری درباره این بیماری برسند. انجام برخی از آزمایش‌ها نیز به تشخیص کمک می‌کند.

 نتیجه این آزمایش‌ها موارد زیر را مشخص می‌کند:

کم خونی در اثر فقر آهن ،   بالا بودن سطح آمونیاک خون، بالا بودن سطح قند خون، لکوسیتوز (پرشماری گلبول‌های سفید خون)، بافت‌های ناسالم کبد در نتیجه بیوپسی یعنی برداشتن تکه‌ای از کبد و بررسی آن در آزمایشگاه ، پایین بودن سطح منیزیم در خون ،  پایین بودن سطح پتاسیم در خون،

پایین بودن سطح سدیم در خون ، پرفشاری ورید باب ،

انجام آزمایش آنزیم‌های کبدی که نشان می‌دهد سطح AST دو برابر ALT است.

پزشکان شرایط دیگری را نیز برای بررسی وضعیت بیمار در مورد ابتلا و توسعه سیروز کبد درنظر می‌گیرند.

عوارض جانبی سیروز کبد چیست؟

 عوارض سیروز کبد می‌تواند به‌شکل‌های زیر نمایان بشود. 

عوارضی که با گردش خون در ارتباط هستند:

1-فشار خون بالا در رگ‌هایی که کبد را تغذیه می کند(پرفشاری ورید باب)

سیروز کبد، منجر به گردش خون ضعیف و کُند در کبد می‌شود. به‌همین‌دلیل منجر به انتقال خون از روده و طحال به کبد می‌شود.

2-تورم در شکم و پاها ، پرفشاری ورید باب می‌تواند باعث تجمع مایعات در پاها یا ورم پا‌ (ادیما) و شکم (آسیت) بشود. این دو مشکل می‌توانند نتیجه ناتوانی کبد در ساخت مواد پروتئینی کافی در خون مانند آلبومین نیز باشند.

3-بزرگ شدن طحال‌ (بزرگ-طحالی یا اسپلنومگالی)پرفشاری ورید باب موجب تغییراتی در وضعیت طحال نیز می‌شود. کاهش گلبول‌های سفید خون و پایین بودن پلاکت خون نشانه‌ای از سیروز در اثر پرفشاری ورید باب است.

4-عفونت

 اگر دچار سیروز کبد باشید، بدن‌تان در برابر عفونت‌ها بسیار آسیب‌پذیر خواهد بود. آسیت یا همان آب‌آوردگی شکم می‌تواند موجب عفونتی جدی موسوم به پریتونیت باکتریال خودبه‌خودی (SBP) بشود.

5-سوءتغذیه

سیروز باعث ناتوانی بدن در جذب و پردازش مواد غذایی می‌شود. در نتیجه ضعف بدنی، کاهش وزن و سوء تغذیه پیش می‌آید.

6 - خون‌ریزی

پرفشاری ورید باب باعث تغییر مسیر جریان خون به رگ‌های کوچک‌تر، حجیم‌تر شدن و ایجاد واریس در آنها می‌شود. به‌دلیل حجم زیاد و خارج از ظرفیت این رگ‌ها در تحمل خون، به‌آسانی پاره می‌شوند و خون‌ریزی می‌کنند. این مسئله وقتی در قسمت تحتانی مری (واریس مری) یا معده واریس گاستریک) رخ می‌دهد، ممکن است خطر مرگ به‌همراه داشته باشد. اگر در کبد عناصر منعقدساز خون به حد کافی وجود نداشته باشد، خون‌ریزی بی‌وقفه در جریان خواهد بود. عفونت‌های میکروبی نیز از محرک‌های متداول خون‌ریزی هستند.

7- ایجاد سم در مغز (انسفالوپاتی کبدی)

کبدی که دچار سیروز است، نمی‌تواند سموم را مانند کبدی سالم دفع کند. این سموم می‌توانند باعث گیجی در مغز و عدم تمرکز بشوند. علائم این مشکل به‌شکل خستگی و نقصان شناختی اندک تا عدم پاسخ‌گویی به محرک‌ها و کُما متغیر است.

8-زردی

زردی وقتی شکل می‌گیرد که کبد قادر به دفع مواد اضافی خون موسوم به بیلیروبین نیست. زردی موجب تغییر رنگ پوست و سفیدی چشم به رنگ زرد و تیره شدن رنگ ادرار می‌شود.

9- بیماری‌های استخوان

سیروز در برخی از افراد باعث از دست رفتن قدرت استخوان‌ها و خطر شکستگی می‌شود.

10- افزایش خطر ابتلا به سرطان کبد

بیشتر افرادی که به سرطان کبد دچار می‌شوند، ابتدا با سیروز دست‌وپنجه نرم کرده‌اند.

11- نارسایی کبدی و سایر اندام‌ها

سیروز بعضا باعث نارسایی کبدی و سایر ارگان‌ها می‌شود. چنین مشکلی یکی از عوارض شاخص سیروز کبد است، اما دلایل ایجاد آن کاملا مشخص نیست.

عوارض سیروز کبدی الکلی چیست؟

سیروز کبد الکلی نیز می‌تواند عوارض جانبی زیادی ایجاد کند. به این حالت سیروز کبد دفع‌شده می‌گویند. نمونه‌هایی از این عوارض به این شکل هستند:

آب‌آوردگی شکم (آسیت) یا ایجاد مایع در معده ، آنسفالوپاتی یا گیجی روانی ، خون‌ریزی درونی یا واریس مری،

زردی و یرقان که باعث ایجاد هاله‌ای از زردی در سفیدی چشم می‌شود.

طول عمر بیماران سیروز کبدی

کسانی‌که دچار سیروز کبد حاد می‌شوند، نیاز به پیوند کبد خواهند داشت. بیمارانی که سیروز کبد الکلی دفع‌شده دارند، پس از پیوند نیز احتمال زندگی در طول ۵ سال، ۷۰ درصد برایشان وجود خواهد داشت.

پیشگیری از ابتلا به سیروز کبدی چگونه است؟

با مراقبت بیشتر از کبد می‌توان از ابتلا به بیماری‌های کبد نظیر سیروز جلوگیری کرد.

الکل مصرف نکنید

اگر به سیروز مبتلا نیستید، اما دچار سایر ناراحتی‌های کبدی هستید، باید از مصرف الکل پرهیز کنید. برای افراد سالم (زنان در همه سنین) نوشیدن یک لیوان بیشتر از نوشیدنی‌های الکلی در روز و همین مقدار برای مردان بالای ۶۵ سال و نوشیدن بیشتر از ۲ لیوان مواد الکل‌دار در روز برای مردان زیر ۶۵ سال می‌تواند خطر ابتلا به سیروز را افزایش بدهد.

رژیم غذایی سالم داشته باشید

سعی کنید رژیم غذایی سالم داشته باشید به این معنی که رژیم غذایی شما مبتنی‌بر سبزیجات و میوه‌ها باشد. از غلات کامل استفاده کنید و میزان پروتئین متناسب و به‌اندازه را فراموش نکنید. مصرف پروتئین نباید بیش‌از‌حد باشد. قهوه کافئین‌دار می‌تواند از کبد در برابر سرطان و فیبروز محافظت کند.

۳- حفظ تناسب وزن را در نظر داشته باشید. 

حد زیادی از چربی‌ به کبد آسیب می‌زند. اگر دچار چاقی افراطی یا اضافه وزن هستید، حتما با پزشک در این‌باره صحبت کنی

4-خطر ابتلا به هپاتیت را کاهش بدهید

استفاده از سوزن آلوده برای تزریق یا روابط جنسی پرخطر می‌تواند احتمال ابتلا به هپاتیت B و C را افزایش بدهد. درباره واکسن هپاتیت با پزشک صحبت کنید.

درمان سیروز کبدی چگونه است؟ 

درمان سیروز تا حد زیادی وابسته به علت و گستردگی این مشکل است. اهداف درمان، کاهش گسترش زخم‌ها در بافت کبد و جلوگیری و درمان علائم و عوارض سیروز است. اگر کبد تخریب جدی داشته باشد، نیاز به بستری شدن در بیمارستان نیز وجود خواهد داشت.

در مراحل آغازین این مشکل، با شناخت و درمان دلایل بیماری امکان به حداقل رساندن تخریب کبد وجود دارد. برای درمان می‌توان از موارد زیر کمک گرفت:

1-درمان وابستگی به الکل

افرادی که به‌خاطر مصرف زیاد الکل به سیروز دچار شده‌اند، باید سریعا مصرف آن را کنار بگذارند. اگر به‌خاطر الکل به این بیماری مبتلا شده‌اید، باید آن را ترک کنید، زیرا هر مقدار از الکل برای کبد سمی است. درصورتی‌که ترک الکل برای‌تان دشوار باشد، پزشک راه‌حل‌هایی برای رهایی از این اعتیاد به شما معرفی خواهد کرد.

۲. کاهش وزن

افرادی که به دلایلی غیر از کبد چرب ناشی از مصرف الکل به سیروز دچار شده‌اند، با کاهش وزن و کنترل سطح قند خون می‌توانند به سلامت خود بیشتر کمک کنند. میزان پروتئین ورودی به بدن در هنگام کاهش وزن، برای کنترل بیماری سیروز ضروری است.

3-. استفاده از داروها برای کنترل هپاتیت

داروها از طریق درمان ویروس‌های هپاتیت B و C میزان تخریب و آسیب‌دیدگی به کبد را محدود می‌کنند.

4-سایر داروها برای کنترل علائم و دلایل سیروز

دارودرمانی به کند شدن برخی از انواع سیروز کمک می‌کند. مثلا برای افرادی که به سیروز صفراوی مبتلا هستند، تشخیص زودهنگام و استفاده از داروها می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت ‌نکردن بیماری داشته باشد.

سایر داروها نیز می‌توانند به کاهش و رهایی از برخی علائم مانند خارش، خستگی و درد کمک کنند. برای مقابله با سوءتغذیه ناشی از سیروز، مکمل‌های غذایی نیز تجویز می‌شوند و از پوکی استخوان و آسیب رسیدن به آنها نیز محافظت می‌کند.

پزشکان برای درمان عوارض این بیماری نیز اقداماتی می‌کنند. برخی از این موارد به شرح زیر است:

5-درمان آب‌آوردگی اندام‌ها

رژیم غذایی و داروهایی که حاوی سدیم کمتری هستند، از تجمع آب و درنتیجه تورم و آب‌آوردگی شکم جلوگیری می‌کند. اگر میزان آب‌آوردگی اندام‌ها خیلی زیاد باشد، لازم است تا این آب کشیده یا از روش‌هایی برای کاهش این حجم از آب استفاده شود. بنابراین لازم است تا از لوله‌ای کوچک (TIPS) در رگ کبدی استفاده شود تا فشار خون در کبد کاهش یابد و میزان تجمع آب کند شود.

6-کنترل فشار خون

داروهای مخصوص تنظیم فشار خون می‌توانند موجب کنترل افزایش فشار در رگ‌هایی شوند که کبد را تغذیه و از خون‌ریزی شدید جلوگیری می‌کنند. پزشکان معمولا با انجام آندوسکوپی در فواصل زمانی منظم، به‌دنبال رگ‌های حجیم‌شده در مری و معده‌اند، زیرا این رگ‌ها در آستانه خون‌ریزی هستند.

7-درمان عفونت‌ها

برای درمان عفونت‌ها از آنتی‌بیوتیک‌ها یا سایر داروها استفاده می‌شود. شاید هم پزشک معالج واکسن‌هایی برای جلوگیری از ابتلا به آنفولانزا، ذات الریه و هپاتیت تجویز کند.

8- آزمایش خون و سونوگرافی

برای بررسی ابتلا به سرطان، پزشک احتمالا آزمایش‌های خون و سونوگرافی را برای معاینه علائم تجویز می‌کند.

مصرف داروهایی مانند مسدودکننده کانال کلسیم، کورتیکو ‌استروئید، انسولین، مکمل های غذایی، آنتی اکسیدان، SAMeها (آدنوزیل متیونین)؛

کمک گرفتن از مشاور تعذیه: مصرف الکل باعث می‌شود تا بدن ازنظر تغذیه در شرایط خوبی نباشد و سوخت‌وساز آن با مشکل روبه‌رو شود؛

مصرف پروتئین اضافی برای جلوگیری از مشکلات مغزی (آنسفالوپاتی)؛

پیوند کبد: انجام عمل پیوند کبد که باید حداقل ۶ ماه برای دریافت آن انتظار کشید.

روند درمان و مدت آن، تا حد زیادی به ویژگی‌های جسمی فرد و سلامت عمومی او وابسته است. میزان پیشرفت عوارض سیروز کبد الکلی نیز در این روند تأثیرگذار است. این موضوع حتی در صورت توقف مصرف الکل نیز به قوت خود پابرجای است.

پیوند کبد چگونه است؟

در مراحل پیشرفته بیماری سیروز کبد، عملکرد کبد کاملا متوقف می‌شود؛ به‌همین‌دلیل نیاز به پیوند ضرورت می‌یابد. وقتی عوارضی چون زردی، آب‌آوردگی شکم و اندام‌ها، واریس خون‌ریزی، انسفالوپاتی کبدی، سرطان کبد یا نارسایی کبد رخ می‌دهد، گزینه پیوند کبد نیز مطرح می‌شود. پیوند کبد از طریق اهدای کبد سالم از فردی که دچار مرگ مغزی شده یا بخشی از کبد یک فرد زنده صورت می‌گیرد. سیروز رایج‌ترین دلیل پیوند کبد است.افرادی که می‌خواهند عمل پیوند شوند، باید آزمایش‌ها و معاینه‌های گوناگونی را پشت سر بگذارند تا پزشکان از بابت نتیجه مطلوب مطمئن شوند.

درمان سیروز کبد در آینده چگونه خواهد بود؟

پژوهشگران درحال بررسی درمان‌های جدید و مختلفی برای سیروز کبد هستند، اما پیشرفت کار فعلا سرعت زیادی ندارد. یکی از دلایل محدودیت در کشف درمان‌های جدید، عوارض و دلایل متعدد ایجاد سیروز کبدی است. ترکیبی از معاینات متداوم، تغییرات در سبک زندگی و داروهای جدید می‌تواند برای افرادی که در آغاز و مراحل اولیه این بیماری هستند و مشکل‌شان سریع تشخیص داده شده، راه‌گشا باشد.شاید در آینده روش‌هایی کشف شود تا کاهش یا حتی درمان کامل فیبروز را که بنابه دلایل مختلف به سیروز کبدی می‌انجامد، شاهد باشیم. کسانی‌که درمان‌های هپاتیت C و داروهای هپاتیت B برای‌شان نتیجه‌بخش بوده است، بهبودهایی در تصلب بافت‌ها و فیبروز خود شاهد هستند.

باسپاس از سیده زهرا حسینی فخر دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران که در جمع آوری وتدوین مطالب مساعدت داشته اند

.................................................................................................................................................................

                     هرپایانی آغازیست برای مرحله بعد

       بررسی مفاهیم مهم    GMP    ،  GDP  و GSP  در صنعت داروسازی

          دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی        نشانی: دانشگاه علمی  کاربردی

         واحد بیمارستانی خاتم الانبیاء تهران و مرکز آموزشی ودانشگاهی شرکت مینو

بنام او که تنها با نام و یادش نهال اندیشه و احساسمان همواره جاودانه میماند.

GMP چیست؟

عملیات تولید خوب یا ( GMP( Good Manufacturing Practice بخشی از سامانه تضمین کیفیت است که اطمینان می دهد محصول به صورت یکنواخت و مناسب براساس استانداردهای کیفی تولید و مورد کنترل قرار میگیرد.

پیشینه GMP

این اصول ابتدا بوسیله سازمان غذا و داروی آمریکا  FDA بیان شد. در سال 1967 به توصیه بیستمین مجمع جهانی بهداشت اولین پیش نویس تولید خوب GMP  توسط گروهی از کارشناسان سازمان جهانی بهداشت تدوین گردید .متعاقبا این پیش نویس به بیست و یکمین مجمع جهانی بهداشت تحت عنوان " پیش نویس الزامات عملیات تولیدی خوب در ساخت و کنترل کیفیت محصولات غذایی و دارویی " ارائه و پذیرفته شد.

تعریف GMP :  عبارتست از کلیه ی فرایندها و اقدامات مورد نیاز برای عملیات تولیدی مورد نظر ، که متخصصین تایید نمایند

کمیسیون اروپایی EC، GMP را چنین تعریف می کند :

 GMP  بخشی از سامانه ی تضمین کیفیت است که اطمینان می دهد محصول به صورت یکنواخت و دائم مطابق با استاندارد های کیفیت مربوطه تولید شده و تحت کنترل قرار گرفته است .

اصول GMP

طراحی و ایجاد ساختمانهای مناسب برای تولید محصولی سالم و بهداشتیانتخاب محل مناسب برای تولید                                                 

طراحی مناسب فرآیندهای تولید                           انتخاب ماشین آلات مناسب و بهداشتی برای تولید

طراحی و اجرای تاسیسات مناسب برای تولید

حذف آلودگی های انتشار یافته در محیط

یکی از خطرات اصلی در خط تولید دارو، حرکت آلودگی ها از روی سطوح دیگر بر روی دارو ها می باشد. توزیع، مخلوط کردن، شکل دهی و تعیین دوز، فشردن، پر کردن، بسته بندی و دیگر فرآیند ها ممکن است سبب آلودگی محصولات شوند. این آلودگی ها شامل آلودگی های فیزیکی مانند ذرات، مواد پودری، آلودگی های شیمیایی مانند رطوبت و بخار و آلودگی های بیولوژیکی مانند ویروس و باکتری می گردند.

چگونگی اجتناب از انتشار آلودگی

راهکار های اجتناب از انتشار آلودگی در بخش های مختلف داروسازی ها شامل چند مورد می شوند. نظافت منظم و پیوسته محیط کار، سطح زمین، دستگاه ها و ابزار های مورد استفاده یکی از این اقدامات به حساب می آید. همچنین حفظ سطح بهداشت محیط در سطح بالا و کاهش خطرات، مکش و حذف آلودگی از محل تولید آن و عدم ایجاد فرصت به ذرات آلوده برای نشستن بر روی تجهیزات بایستی انجام شود.

 

استفاده از مکنده صنعتی در داروسازی

راه حل سریع، پاکیزه و آسان برای انجام موارد ذکر شده در بخش قبل، استفاده از یک مکنده صنعتی کارآمد می باشد. این مکنده از نوع ضد انفجار و دارای فیلتر ایمنی HEPA به منظور ایجاد یک محیط ایمن می باشد. برای نظافت کلی محیط داروسازی نیز مکنده های  Pharmaارائه شده اند. همچنین در بیشتر داروسازی ها، بخشی با عنوان کلین روم یا اتاق تمیز جهت تولید کنترل شده و ایمن دارو وجود دارد. مشخصه ویژه این اتاق باید عدم وجود گرد و غبار های در حد میکرون در هوای اتاق باشد. برای این اتاق ها، از مکنده های مخصوص کلین روم ها بایستی استفاده شود.

GMP چه بخش هایی را پوشش می دهد؟

1-    چیدمان لوازم واحد تولید     2- ساختمان        3- تجهیزات و دستگاه ها    4- پرسنل  5- نظافت

پنج عنصر اصلی که GMP  به دنبال آن است:

۱- سلامت محصول : محصول فارغ از اثرات جانبی نامطلوب و ناشناخته برای مصرف کنندگان باشد.

۲- شناسنامه محصول : که مشخص می کند محصول دقیقاً همانی است که در برچسب محصول عنوان شده است و این با مستندات کامل قابل اثبات است.

۳- تاثیرگذاری مناسب محصول : مقدار مناسب ماده فعال داروئی در طول مدت زمان عمر قفسه ای محصول

۴- خلوص محصول : عدم آلودگی های شیمیائی، میکروبی یا صدمات فیزیکی

۵- کیفیت محصول : در برآورده ساختن الزامات قانونی و نیازمندی های مصرف کنندگان و نیز ساخت یکنواخت محصول

کنترل کیفیت

۱ - تولید کننده باید بخش کنترل کیفیت را تاسیس و به کارگیرد. این بخش باید زیر نظر کارکنان با صلاحیت اداره شده و باید مستقل از دیگر قسمت ها باشد.

۲ - بخش کنترل کیفی باید از آزمایشگاه های کنترل کیفیت، کارکنان و تجهیزات مناسب برای انجام آزمایش های ضروری و ارزیابی مواد اولیه ، مواد بسته بندی، مواد بینابینی و محصولات نهائی برخوردار باشد

۳- برای آخرین کنترل ، محصول نهائی قبل از ترخیص Release ، توزیع و فروش ،دپارتمان کنترل کیفی باید آنالیز نتایج مشتمل بر کلیه اطلاعات لازم از قبیل شرایط تولید نتایج کنترل های حین فرآیند ، بررسی اسناد تولید و تطبیق کیفیت محصول با استانداردهای موجود (مشتمل بر بسته بندی نهائی ) را مورد بررسی و تائید قرار دهد.

۴- نمونه های مربوط به هر سری ساخت ، باید برای حد اقل یک سال بعد از تاریخ انقضاء نگهداری شود. در برخی شرایط نیاز به نگهداری مواد در دوره های طولانی تر وجود دارد. نمونه های مواد اولیه (به استثناء حلال ها، گازها و آب) باید برای حداقل ۲ سال بعد از ترخیص نگهداری شود.

مستند سازی

۱- تولید کننده باید از سیستم مستند سازی، با توجه به اختصاصات مواد، فرمول تولید، دستورالعمل فرایند و بسته بندی مواد و روش های تولید، و ثبت کلیه عملکردهای تولید برخوردار باشد. اسناد باید روشن و به دور از اشتباه و به روز باشند. برای فعالیت های عمومی تولید، آئین نامه های اولیه تهیه شده و همچنین دستورالعمل های اختصاصی برای هر سری ساخت وجود داشته باشد. این گونه مستندسازی باید بتواند امکان ردیابی و بررسی سوابق هر سری ساخت را فراهم کند. اسناد مربوطه باید حداقل برای یک سال بعد از تاریخ انقضاء محصول و یا حداقل ۵ سال بعد از اخذ گواهینامه های نگهداری گردد.

2-    هنگامی که هرگونه اطلاعات موجود به صورت الکترونیک، فتوگراف و موارد دیگری غیر از استفاده از کاغذ در فرایند تولید به کار گرفته می شود، تولید کننده باید از چگونگی حفظ اطلاعات به وسیله این سیستم ها اطمینان حاصل کند. اطلاعات جمع آوری شده توسط این سیستم ها باید در گزارش هایی خوانا و روشن منعکس گردد. هم چنین این اطلاعات باید در جائی مطمئن بایگانی شوند.

GDP   و GSP  پخش خوب و انبارکردن خوب دارو

" روش های صحیح توزیع " قسمتی از سیستم تضمین کیفیت می باشد که اطمینان می دهد کیفیت محصولات دارویی با کنترل و نظارت کافی و از طریق چندین فعالیت در طول فرایند توزیع حفظ می گردد.

(روش های صحیح انبار داری)GSP

" روش های صحیح انبارداری" قسمتی از سیستم تضمین کیفیت می باشد که اطمینان می دهد کیفیت محصولات دارویی در حین نگهداری و انبارش به حد کافی کنترل و نظارت می شود.

Quality Assurance تضمین کیفیت دارو

تضمین کیفیت یک مفهوم گسترده است که موضوعات منفرد یا جمعی موثر بر کیفیت محصول را در بر می گیرد. این مفهوم در برگیرنده ی تمامی اقداماتی است که هدف آن اطمینان از کیفیت مورد نیاز محصول از تولید تا مرحله مصرف آن می باشد.

Standard operation procedures روش کار استاندارد SOP

برنامه عملیاتی مکتوب و تایید شده است که برای روش های اجرایی کار با مسئولیت های مشخص تدوین می شود.

Validation اعتبار سنجی

عمل تایید و مستند سازی فرایند با روش و شیوه ای خاص به نحوی که به طور مستمر منجر به حصول نتایج مورد انتظار می گردد.

تمامی قسمتهای درگیر در توزیع محصولات دارویی می بایست در قبول مسئولیت جهت رعایت کیفیت وسلامت محصولات واطمینان از عملیات صحیح ومناسب روی آنها سهیم باشند

روشهای اجرایی تصویب شده می بایست برای تمامی فعالیت های تکنیکی و اجرایی جاری موجود باشد.

    

پرسنل ومنابع انسانی

آموزش اولیه ومداوم پرسنل وارزیابی آموزشها                   حفظ سوابق آموزشی     استفاده از لباس کار

آموزش های خاص برای پرسنل درگیر با محصولات دارویی خطرناک   پرسنل کلیدی : توانایی وتجربه متناسب با مسئولیت          تعداد کافی پرسنل              رعایت قوانین کشوری در خصوص مهارتها وتجربه پرسنل

روش ها وشرایط استخدام مناسب  : کاهش امکان برداشت غیر مجاز ، جلوگیری از ایجاد موقعیت برای افراد مشکوک.

ویژگی های یخچال های استاندارد دارویی

1.     گردش مناسب هوا و ایجاد دمای یکنواخت در یخچال      2-کاهش دمایی فوری با باز شدن در یخچال

3-    نمایشگر کنترل دما                                            4-قابلیت خواندن دما بدون باز کردن در یخچال

5- قابلیت قفل شدن در یخچال                                       6- امکان تجهیز به سیستم هشداردهنده

7-قابلیت نگهداری دما برای زمان مشخص با قطع برق        8-مجهز بودن برخی از یخچال ها به در شیشه ای

رعایت برخی نکات در یخچال های استاندارد دارویی

1.     عدم نگهداری دارو در کف یخچال (طبقات)    2-قرار دادن حسگر های دمایی در قسمت مرکزی یخچال و بین دارو ها

3-کالیبره نمودن تجهیزات دمایی و سیستم های هشداردهنده   4-نظافت یخچال با یک دستورالعمل مکتوب

5-نگهداری داروها در یخچال بر اساس سیستم FEFO(دارویی که اول وارد میشود زودتر مصرف شود)

6-ثبت دما و نگهداری سوابق و هرگونه اقدامات اصلاحی در صورت بروز انحرافات دمایی

کنترل وانبارگردانی

مقایسه ی موجودی واقعی با موجودی ثبت شده به صورت دوره ای             پیگیری علت مغایرتها

اشتباه مخلوط شدگی      ارسال اشتباهی                         دستبرد به انبار

    

  

  

 

  برای شرکت خدمات دهنده رعایت اصول GSP و GDPبسیار

ضروریست وبرای شرکت خدمات گیرنده ممیزی دوره ای و ثبت و نگهداری گزارشات واجب است.

......................................................................................................................................................................

چه آسان است مرگى که در راه رسیدن به عزّت و احیاى حق باشد، مرگ عزتمندانه جز زندگى جاوید و زندگى ذلیلانه جز مرگ همیشگى نیست. امام حسین)ع(

در عجبم از مردمی که خود زیر شلاق ظلم و ستم زندگی می‌کنند اما برای حسینی که آزاده زندگی کرد٬می‌گریند. دکتر علی شریعتی

دنیا آنقدر وسیع است که برای همه مخلوقات جا هست. به جای آنکه جای کسی رابگیرید تلاش کنید

جای واقعی خودتان را بیابید.   (چارلی چاپلین)

دارورسانی هوشمند پل ارتباطی بین بیمار و دارو

          دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی واحد دانشگاهی بیمارستان خاتم الانبیاء تهران

سلام به خدا، سلام به اهل سلام ، سلام به شما خوبان

روزتان پر از لذت زند گی ،دلتان بدون کینه ، دوستیتان دیرینه ،  دنیای اطرا فتان پر از محبت

دارورسانی یکی از مهمترین و پیچیده ترین شاخه های داروسازی است که امروزه به لطف به کارگیری علوم دیگر گسترش چشمگیری داشته است. این پیشرفتها به ویژه در حوزه مکانیسمها و سیستمهای دارورسانی بسیار تاثیرگذار و راهگشا است.

دارورسانی هدفمند در اصطلاح مجموعه فعالیتهایی است که منجر به تجمع مواد دارویی در یک منطقه خاص از بدن میشود. بسته به محل بیماری این فعالیتها ممکن است باعث رسیدن دارو به عضوی خاص، نوع خاصی از سلول و یا حتی برخی از اندامکهای درون سلولی باشد. اصلیترین مزیت استفاده از دارورسانی هدفمند افزایش اثرات درمانی دارو بدون القای عوارض جانبی بر روی اندامکها، بافتها و یا سلولهای سالم است. ایده اصلی دارورسانی نخستین بار نزدیک به صدسال پیش توسط پائول ارلیچ (Ehrlich Paul )بنیانگذار "شیمی درمانی" با بیان نظریه انقالبی "جعبه های جادویی" شکل گرفت. استدلال او در این مفهوم فرضی، این بود که با هدف قرار دادن گیرندههای پاتوژنها میتوان از آسیب به بافتهای سالم جلوگیری نمود

داروسازی تحقیقاتی‌ترین رشته میان رشته‌های علوم پزشکی و پل ارتباطی بین رشته‌های علوم پایه (فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی) و علوم پزشکی است. داروسازی علم تهیه دارو از مواد و ساختن مواد شیمیایی و بهداشتی است. صاحبان این شغل رابط پزشک و بیمار هستند که با دادن اطلاعات مورد نیاز درباره‌ نحوه مصرف داروها به بیمار زنجیره خدمات پزشکی را کامل می‌کنند. هر چند این چرخه به علت کمرنگ بودن نقش داروسازان در کشور ناقص است.

         

پیش‌بینی‌های محقق شده نشان می‌دهد،‌ فناوری نانو توانسته است در حوزه‌های مختلف ازجمله رشته‌های پزشکی همچون داروسازی موفقیت‌های قابل توجهی داشته باشد، به گونه‌ای که اندیشمندان معتقدند، آینده پزشکی با کمک نانوفناوری دچار تحولات عظیمی خواهد شد، زیرا نانو ذرات به دلیل کنترل و آهسته کردن رهایش دارو ـ اندازه ذره‌ای کوچک‌تر از سلول ـ زیست سازگاری و نیز افزایش کارآیی درمانی دارو می‌تواند به عنوان یک سیستم دارورسانی بسیار موثر عمل کند.

در طول این سالها دارورسانی کم کم جایگاه خود را پیدا کرده و اهمیت آن آشکار شده است به طوری که امروزه بسیاری از دانشمندان تحقیقات خود را به توسعه استراتژیهای دارورسانی هدفمند برای درمان بیماریهای تهدیدکننده بشر اختصاص دادهاند و چندین مورد آن نیز به بازار مصرف دارو وارد شده است. از لحاظ تئوری هر سیستم تحویل هدفمند دارو باید دو ویژگی داشته باشد: 1 )افزایش کارآیی دارو در بافت بیمار، 2 )کاهش سمیت دارو در دیگر بافتهای سالم. در عصر جدید داروسازی، دانشهای مختلفی نظیر فناوری نانو، شیمی پلیمر و زیست شناسی ملکولی با دارورسانی هدفمند ترکیب شدهاند تا بتوانند این سیستمها را توسعه دهند. به طور کلی یک سیستم دارورسانی هدفمند شامل یک دارو، یک حامل و یک لیگاند هدفگذاری شده است. رفتار بیولوژیک حامل و لیگاند تعیین کننده چگونگی جذب، توزیع، متابولیسم و جذب سلولی است. به همین دلیل ساخت موفق یک حامل و یک لیگاند هدفگذاری شده باعث رساندن دارو به سلول هدف درست میشود.

دارورسانی هدفمند را میتوان با استفاده از روشهای متفاوت از ساده (استفاده موضعی) تا پیچیده حاملهای هدفگذاری شده اختصاصی توسط لیگاندها( انجام داد. به طورکلی مکانیسمهای دارورسانی به سه دسته هدفگیری فیزیکی، هدفگیری انفعالی و هدفگیری فعال تقسیم میشوند.

عوارض جانبی دارو بیشترین عامل مرگ بیماران

در نانو فناوری با استفاده از خصوصیت جدید و مدرن در حد اتم مولکولی موادی با خصوصیات جدید ساخته می‌شوند که باعث رفع مشکلات داروهای موجود و دستیابی به محاسن جدید می‌شوند. دارو رکن اصلی درمان در دنیاست و 75 درصد درمان‌ها با کمک داروها انجام می‌شود، اما مصرف بی‌رویه آن برخی مواقع عوارض جبران‌ناپذیری به همراه دارد که می‌تواند به خاطر سمی شدن آن باعث مرگ مصرف‌کننده شود. نکته تاسف‌برانگیز آن که اغلب مردم نسبت به این هشدارها و مخاطرات توجه جدی ندارند.

داروهای فعلی بعد از ورود به بدن، در نقاط مختلف بدن پخش می‌شوند و تنها در نقطه موردنظر قرار نمی‌گیرند؛ به همین دلیل روی سایر بخش‌های بدن نیز تاثیر می‌گذارند، به‌گونه‌ای که در بیماری‌های پیشرفته، گاهی عوارض ناشی از دارو بیش از خود بیماری منجر به مرگ می‌شود. وی ادامه می‌دهد: در نانو داروها بیشترین چیزی که به دنبال آن هستیم، رفع این عوارض و هوشمندسازی دارو برای درمان مستقیم سلول‌های بیمار است.

عوارض ناشی از مصرف دارو بیشترین عامل مرگ در بیماری‌های صعب‌العلاج است . در شرایط فعلی چون معمولا بیماری در مرحله بسیار پیشرفته تشخیص داده می‌شود، دوز داروهای مصرفی نیز بسیار بالاست. به همین دلیل دارو بیش از آن که روی سلول‌های مشخصی در بدن بیمار تاثیر داشته باشد، به سایر ارگان‌ها آسیب می‌زند. 

درصد بسیار زیادی از سلول‌های بدن ویژگی مشترک دارند. به همین دلیل عملکرد غشا، هسته سلول و سیتوپلاسم معلوم است، اما عملکرد اطراف غشای سلول‌ها متفاوت است. به همین دلیل موادی که مثلا اطراف سلول‌های روده بزرگ است به آن خصوصیت کولونی می‌دهد. این موضوع درباره سلول‌های قلب، ریه و سایر اندام‌های بدن نیز صدق می‌کند. در ساخت نانوداروها از خصوصیات سطحی این سلول‌ها استفاده می‌کنیم و به عنوان آنتی‌ژن در نظر می‌گیریم. سپس ماده علیه آن را درست و به عنوان آنتی‌بادی به سطح سلول متصل می‌کنیم. اتصال این دو مانند قفل و کلید است. این آنتی بادی فقط به آنتی‌ژنش می‌چسبد و جای دیگر نمی‌رود.

  

تمرکز محققان مهندسی پزشکی روی فناوری نانو و دستیابی به موفقیت‌های قابل توجه در حوزه تشخیص زودهنگام بیماری، این سوال مطرح میشود که  در صورتی رشته داروسازی نتواند همگام با پیشرفت تجهیزات پزشکی و افزایش سطح تشخیص بیماری‌ها رشد کند، آیا درمان بیماری‌ها با مشکل مواجه می‌شود؟ وی در پاسخ می‌گوید: با توجه به این که نانوفناوری موضوعی بین رشته‌ای است، بنابراین به صورت تیمی و همگام با یکدیگر فعالیت می‌کنند.

وی ادامه می‌دهد: در این تیم‌ها پزشکان و متخصصان مختلفی در زمینه داروسازی، شیمی، فیزیک، ریاضی و سایر رشته‌ها حضور دارند و با هم کار می‌کنند. به همین دلیل این احتمال بسیار کم است که متناسب با پیشرفت‌های تشخیصی حوزه دارو رشد مناسب نداشته باشد. حتی اگر فرض کنیم داروسازی همگام با تشخیص پیش نرود، باز هم درمان با داروهای موجود موثر خواهد بود. در حال حاضر، یکی از مهم‌ترین مشکلات بیماران سرطانی، تشخیص دیرهنگام است. در صورتی که بیماری در همان مراحل اولیه تشخیص داده شود، داروهای موجود می‌توانند بیماری را از بین ببرند و فرد را به حالت طبیعی بازگردانند.

آیاداروهای هوشمند خطر دارند؟!

بررسی عوارض محصولات جدید دارویی ازجمله موضوعات تحقیق درنقاط مختلف دنیاست، زیرا همچنان این سوال مطرح است که داروهای هوشمند تا چه اندازه می‌توانند بدون عارضه باشند یا احتمال بروز عوارض جدید ناشناخته ناشی از مصرف این داروها چقدر است. هر دارویی اعم از هوشمند و غیرهوشمند می‌تواند سمی باشد. برخی معتقدند، به همان میزان که داروهای هوشمند می‌توانند به صورت مستقیم وارد سلول بیمار شوند، فرآیند درمان را سرعت ببخشند و آن را کوتاه کنند، این ریسک نیز وجود دارد که با عبور از سدهای مغزی ـ نخاعی یا سیستم تنفسی وارد سلول‌های دیگر شوند و عوارضی به همراه داشته باشند.

 

خطرهای باور نکردنی از داروهای هوشمند             ساخت نانو حامل هوشمند دارو به سلول های سرطانی بافت رحم

تاکنون هیچ یک از مطالعات سمی، خطرناک بودن داروهای تولیدی را اثبات نکرده‌اند. هر چند ممکن است در آینده چنین چیزی تأیید شود، اما در حال حاضر پاسخ تحقیقات به این سوال منفی بوده است.

اقتصادی شدن مصرف دارو

بنا بر گزارش جام جم آنلاین و مصاحبه  سرکار خانم دکتر فاطمه اطیابی مدیر محترم نانو فناوری دانشکده داروسازی دانشگاه تهران قیمت دارو برای بیماری‌های سخت و صعب‌العلاج برای مصرف‌کنندگان با هر سطح از درآمد گزاف است. به طور مسلم حضور تجهیزات جدید پزشکی و متناسب با آن نیروهای ماهر، باعث افزایش قیمت داروهای تولیدی می‌شود، اما از جهاتی دیگر نیز باعث کاهش هزینه خواهد شد.

اکنون تعدادی از داروهای ضدسرطان با فناوری نانو در کشور تولید می‌شوند، درست است که داروها قیمت بالاتری دارند، اما به واسطه بهینه و مفیدبودن آنها میزان مصرف دارو و طولانی بودن دوره مصرف آنها را کاهش می‌دهد. به همین دلیل تعادل اقتصادی در این زمینه به وجود می‌آید.

                              دست آورد محققان علوم پزشکی کشور بر علیه عوارض سوء داروها

پیشرفته ترین رویکرد هدفگیری در دارورسانی هدفگیری فعال است که با اتصال مولکولهای هدف گیرنده به سامانه های دارورسانی امکان پذیر شده است. در این روش میتوان دارو را بصورت کاملا اختصاصی به بافت مورد درمان، اندامکهای درون سلولی ویا مولکولهای اختصاصی منتقل کرد. به طور کلی در این مکانیسم حاملهای دارویی (لیگاندها( نظیر آنتی بادیها یا قطعات مونوکلونال، پپتیدها، اسیدهای نوکلئیک )آپتامرها( و یا مولکولهای کوچک ) مانند قندها و اسیدهای فولیک( را به سمت گیرنده ها هدایت میکنند ) و بیشتر در درمان تومورهای اولیه ای سرطانی که هنوز متاستاز نکرده اند، مورد توجه است.

مطالعات بالینی و پیش بالینی اخیر نشان داده که سیستم دارورسانی هدفمند راه فوق العاده ای برای درمان بیماریهای مختلف تهدید کننده زندگی است. دارورسانی هوشمند به دسته های ذیل تقسیم میشود.

در سالهای اخیر شاهد رشد بی سابقه ای در زمینه تحقیقات و کاربردهای نانوفناوری به ویژه در درمان سرطان هستیم. دارورسانی با استفاده از نانوحاملها به علت قطر بسیار اندک آنها (1777-17 نانومتر) بسیار مطلوب است و کمک شایانی به بهبود بهره وری درمان توسط داروهای انکپسوله (encapsulated )مینماید. در سالهای اخیر ساختارهای نانومتری زیادی با اهداف دارورسانی بررسی و تولید شده اند که در ادامه چند نمونه از مهمترین ساختارهایی که در ابعاد نانومتری به عنوان حامل مورد استفاده قرار میگیرند بررسی میشوند، این ساختارها عبارتند از: نانولیپوزومها، نانوذرات پلیمری، نانوذرات لیپیدی جامد و دندریمرها.

امروزه این نانوساختارها به عنوان حامل های دارو، ژن و همچنین مدلسازی غشاهای سلولی چه در حیوان و چه در انسان مورد استفاده قرار میگیرد.

     

                  تصویر لیپوزوم                                  فناوری لیپوزوم تحولی در سیستم دارو رسانی

توانایی این نانوساختارها در کپسوله نمودن مقدار زیاد دارو، به حداقل رساندن عوارض جانبی ناخواسته، اثربخشی بالا و سمیت پایین توانسته علاقه محققین را به این نانوساختار جلب کند. علاوه بر این از دیگر مزایای نانولیپوزومها میتوان به سهولت تولید در حجم های صنعتی، کیفیت عالی ساخت، تنوع در اندازه ی ذره ای، ترکیب شیمیایی و بار الکتریکی اشاره کرد. لیپوزومها دارای دامنه اندازه ذره ای گسترده ای هستند که شامل ماکرولیپوزوم های با اندازه میکرونی تا لیپوزوم های با اندازه نانو میشود. در صنعت داروسازی عمدتا از نانولیپوزوم (لیپوزوم های با اندازه کمتر از 277 نانومتر) استفاده میشود. این لیپوزومها قادر خواهند بود براحتی از انواع سدها و موانع پیش رویشان از جمله سدهای خونی عبور کنند. به عنوان مثال داروی دوکسوروبیسن لیپوزومی که توسط شرکت Zeneus با نام تجاری Myocet تولید میشود، یکی از مهمترین داروهای درمان کننده سرطان متاستاز دهنده سینه است.

نانوذرات پلیمری به عنوان حامل های دارویی هم از پلیمرهای زیست تخریب پذیر و هم از انواع غیر زیست تخریب پذیر ساخته می شوند. در سال های اخیر، نوع زیست تخریب پذیر آنها به سبب توانایی در رهش ملایم دارو، امکان بارگذاری مقادیر بالای مواد دارویی و جلوگیری از تخریب دارو توجه قابل ملاحظه ای را به عنوان سیستمهای بالقوه مناسب برای دارورسانی به خود اختصاص دادهاند. در این سیستم، دارو هم به صورت به دام افتاده و یا اتصال یافته توسط پیوند کووالانسی به ماتریس پلیمری بارگذاری میشوند. علاوه بر این نانوذرات پلیمری به منظور بهبود کیفیت سطح که میتواند باعث افزایش کارایی جذب دارویی شود نیز به کار برده میشوند. پلی اتیلن گلیکول های  اصلاح شده به طور گسترده ای در نانوذرات پلیمری به منظور بهبود پخش زیستی مورد استفاده قرار میگیرند.

 

نانو ذرات پلیمری گامی بسوی نانو پزشکی         تولید نانو ذرات پلیمری برای وضوح تصاویر پزشکی

نانوذرات لیپیدی جامد(SLN )ساختارهایی کلوئیدی هستند که میتوان آنها را با کمک امولسیون سازی تهیه نمود و با استفاده از نیروهای مکانیکی مانند انرژی فراصوت و هموژنیزر به اندازه ی زیر میکرومتر رسانند. ایـن سیسـتمها بـا جـایگزینی فـاز روغنی امولسیون o/w با یک روغن جامد یا مخلوطی از روغن های جامد، یعنی مخلوطی از ذرات مـاتریکس لیپیـدی کـه در دمـای اتـاق و در بـدن جامـد مـی باشـند، تشکیل می شوند. نانوذرات لیپیدی جامد از 1/7 تا 37 درصد چربی جامـد که در فاز مایع پراکنده شده است تشکیل مـی شـود و در صورت لزوم از 5/7 تا 5 درصد سورفکتانت نیـز درتهیـه آن استفاده می گردد. میانگین ذرات SLN محدوده ای بین 47 تا 1777 نانومتر را در بر می گیرد. مطالعات نشان داده که ویژگی های فیزیکوشیمیایی و پایداری داروهایی که در SLN بارگیری شدهاند وابسته به خواص داروها و اجزاء به کـار رفته در آن می باشد  این ساختارها توانایی حمل داروها و مواد فعال را در قسمت لیپیدی خود دارند که همین امر موجب محافظت ماده ی مورد نظر از آسیبهای محیطی میشود. در نتیجه این طیف از نانوذرات میتوانند در حمل داروها و طولانی نمودن اثربخشی آنها مورد استفاده قرار گیرند  دارورسانی توسط نانوذرات لیپیدی جامد به عوامل مختلفی مانند راه تجویز نمونه ها، نوع لیپید و ماده ی فعال مورد استفاده و نیز نوع تعامل بدن با ذرات بستگی دارد. مهمترین آنزیمی که در بدن بر این ساختارها اثر میگذارد لیپاز (lipase)است. سرعت تخریب لیپیدهای مختلف با این آنزیم متفاوت است. به طور مثال هرچه طول زنجیره ی لیپیدی طولانی تر باشد، اثر آنزیم در تخریب آن آهسته تر خواهد بود.

     

در حضور برخی از امولسیون کننده ها نیز سرعت تخریب کم میشود و امولسیون کننده به عنوان محافظ لیپید عمل مینماید.

دندریمرها خانوادهای از پلیمرهایی سه بعدی و در ابعاد نانو هستند که در محلول، با ساختار کروی فشرده مشخص میشوند. به جای دندریمر واژه مولکولهای آبشاری نیز استفاده میشد اما بهترین واژه همان "دندریمر" است. با اینکه میتوان منشاء دندریمرها را پلیمرهای خطی و سپس پلیمرهای منشعب دانست، اما ویژگیهای ساختاری شگفت انگیز دندریمرها و ماکرومولکولهای با شاخه های زیاد، کامال با ویژگیهای پلیمرهای سنتی متفاوت است. با وجود استفاده پلیمرها در سیستمهای دارورسانی، دندریمرها در مقایسه با آنها حائز منافع بیشتری هستند. آنها چند پاشیدگی (polydispersity )محدود و ابعادی در حد نانومتر دارند که موجب عبور آسانتر از سدهای بیولوژیکی میشود. دندریمرها میتوانند مولکولهای میهمان را به وسیله گیرندهها موجود در سطح خود حمل ویا درون حفرات موجود در بین شاخه ها کپسوله کنند) برخالف پلیمرهای خطی، دندریمرها ماکرومولکولهایی هستند که از یک هسته منشعب میشوند و همه انشعابات در نهایت به یک هسته مرکزی میرسند. در ساخت دندریمرها اندازه و جرم مولکولی آنها به طور دقیق قابل کنترل است. حضور تعداد زیادی انشعاب انتهایی موجب افزایش انحلال پذیری و اختلاط پذیری و واکنش پذیری دندریمرها میشود. انحلال پذیری دندریمرها به شدت تحت تاثیر طبیعت گروههای سطحی قرار دارد برای مثال وجود گروههای آب دوست باعث میشود که دندریمرها در حلال های قطبی محلول باشند و گروههای انتهایی آبگریز موجب انحلال پذیری بیشتر دندریمرها در حلال های غیرقطبی میشود. اهمیت دندریمرها در اینجا مشخص میشود که تاثیر گذاری درمانی هر دارویی به انحلال پذیری خوب آن در محیط آبی بدن وابسته است. تعداد زیادی از مواد با خاصیت درمانی قوی موجوداند اما به دلیل نامحلول بودن، برای اهداف درمانی مورد استفاده قرار نمیگیرند. دندریمرهای محلول در آب قابلیت اتصال به مولکولهای آبگریز با خواص ضدقارچی یا ضدباکتریایی را دارند. احتمال آزادسازی داروی متصل شده بر اثر تماس با موجودات زندة مورد هدف وجود دارد و بنابراین این کمپلکسها به عنوان سیستمهای تحویل دهنده دارو لحاظ میشوند.

            

پیش داروهای هدفمند پیش داروها ترکیبات بیولوژیک غیرفعالی هستند که بعد از مواجه با یک سد فیوزیولوژیک خاص به شکل فعالشان تبدیل میشوند. پیش داروها با هدف بهبود پارامترهایی نظیر کاهش عوارض، حلالیت، پایداری، زیست تخریب پذیری، سمیت، متابولیسم سیستمی ایجاد شدهاند. در سالهای اخیر گروهی از پیش داروها، به نام پیش داروهای هدفمند مورد توجه بسیاری قرار گرفته اند. به طور کلی یک پیش داروی هدفمند حاوی یک داروی والد یا مشتقات آن، یک پیوند قابل شکستن در اثر فعالیت شیمیایی یا آنزیمی )مانند آمید و استر)،. انتخاب درست پیوند شکستنی و ساختار هدفگذار نقش تعیین کننده ای در ساخت پیش داروی هدفمند دارد. پیوندهای شکستنی که معمولا در ساخت پیش داروها استفاده میشوند عبارتند از: آمیدها، استرها، پیوندهای دی سولفیدی و فسفات استرها که از میان آنها استر و آمید کاربرد بیشتری پیدا کرده است. پیوند استری معمولا توسط آنزیم استراز که پراکنش زیادی در بدن دارد شکسته میشود. یکی از متداولترین داروها برای رفع التهاب دستگاه فوقانی، التهاب حاد سینوسها، التهاب نای و نایژه، خروسک و کنترل سرفه های خشک ناشی از گلودرد خفیف و تحریک ناشی از سرما خوردگی به صورت قرص، شربت و قطره خوراکی استفاده میشود که طی متابولیسم در بدن به شکل دکستروفان در میآید.

   

سیستمهای دارورسانی سلولی دارای مزایای متعددی از قبیل سازگاری زیست محیطی، کاهش ایمنی زایی، نیمه عمر طولانی و کنترل شده و هدفمندی ذاتی به سوی سلولهای ملتهب، مجروح و سلولهای سرطانی است. سلولهای تک هسته ای مانند سلولهای دندریت، مونوسیتها و ماکروفاژها تمایل زیادی به بلعیدن مواد خارجی و جمع آوری سلولهای آسیب دیده، ملتهب و سرطانی دارند.

بنابراین این سلولها برای دارورسانی هدفمند و به منظور بهبود و افزایش اثر یک دارو بدون القای واکنشهای ایمنی بسیار مناسب هستند. به طور معمول سلولها به سه طریق میتوانند در زمینه دارو رسانی به کار برده شوند. در روش اول مواد دارویی به صورت تروجان ( تروجان‌ها برخلاف ویروس‌ها دارای قابلیت خود-تکثیری نیستند و فایل‌ها یا رایانه‌های دیگر را آلوده نمی‌کنند)   به درون سلولها وارد شده و به محل آسیب رسانده میشوند. نشاندن ملکولهای دارویی بر روی سطح سلول و آزاد شدن آن پس از رسیدن به بافت آسیب دیده روش دوم است و رویکرد سوم با استفاده از سلولهای اصلاح ژنتیکی شده به عنوان کارخانه های بیولوژیک است که در محل آسیب پروتئینهای درمانی آزاد میکنند.

علیرغم آنچه در مورد دارورسانی توسط سلولها گفته شده، این روش هنوز هم با چالشهای متعددی روبه رو است. نخستین چالش، وارد شدن مقدار زیاد مواد دارویی به سلول میزبان و تخریب در محیط داخلی آن است. دوم، مواد دارویی نسبت به سلول میزبان ایجاد سمیت نموده و در نهایت منتشر شدن دارو در جایگاه درست به چالشی مهم بدل شده است. اولین و دوم چالش با انکپسوله کردن داروها درون نانوذراتی که به درون این سلولها وارد میشوند قابل حل است البته وارد کردن داروها به نانوحاملها آنها را کاملا از آسیب محافظت نمیکند اما میتواند کارآیی بارگذاری را افزایش دهد. اما در حال حاضر راه حل عملی و مناسبی برای چالش سوم ارائه نشده است مگر در بعضی موارد خاص که ذکر آن در این مجال امکان پذیر نیست.

بررسی چگونگی گسترش سیستم های دارورسانی چند نکته را آشکار می سازد. نخست آنکه در این مسیر نیازمند ارتباط تنگاتنگ بین رشته های مختلف علمی هستیم. دوم آنکه، برای طرح ریزی طرح های توسعه دهنده ی دارورسانی هدفمند نیاز مستمری به رصد مجموعه فعالیت های مرتبط با این حوزه و الگوگیری از آن ها احساس می شود چراکه این دستاوردهای علمی علاوه بر بهبود نگرش به سامانه های دارورسانی در امر تبدیل مستقیم ایده ها به طرح های بنیادی و کاربردی بسیار پرکاربردند. سوم، به نظر می رسد رشد گرایش سیستم های دارورسانی به سمت حامل های سلولی و رفع چالش های آن احتمالا مهم ترین رهنشان رسیدن به داروهای اختصاصی و پرکاربرد است و دست کم از لحاظ تئوری خالقانه ترین و پرامید ترین روش دارورسانی خواهد بود ولی به هر صورت، همانطور که پیش از این نیز به آن اشاره شده است رهیافت نهایی آن ها به سوی الگوهای بهینه ی دارورسانی مستلزم کوشش های بسیار به ویژه برای رفع نواقص سیستماتیک آن است و به اعتبار بسیار بالا احتمالا در آینده کوششهای متمرکزی در این زمینه انگیزه دهنده محققان خواهد شد.

............................................................................................................................................................................................................

همیشه یادمان باشددر ارتفاعی معین دیگر هیچ ابری وجود ندارد. اگر آسمان زندگیمان ابری ست دلیلش آنستکه هنوز آنقدر بالا نرفته ایم.

قیمت تو به اندازه خواست توست، اگر خدا را بخواهی، قیمت تو بی نهایت است ...................  و اگر

دنیا را بخواهی، قیمت تو همان است که خواسته ای؟؟؟؟؟؟.

نور درمانی یا فتو تراپی چیست؟

                           نور درمانی یا فتو تراپی چیست؟

دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی واحد دانشگاهی بیمارستان خاتم الانبیاء تهران

به نام خداوند گاری که نعمت نفس را بر ما ارزانی داشت باشد که در هر نفسی  بجا آوریم شکر بی همتایی اش را

نور درمانی  Light Therapy  که به نام فتوتراپی نیز شناخته می شود ، درمانی است که برای درمان انواع مشکلات بهداشت روان استفاده می شود.

نور درمانی (لایت تراپی) که “فوتو تراپی” نیز خوانده می شود یک روش درمانی است که در آن با قرار دادن فرد در مقابل نور به درمان بیماری او اقدام می شود. نوری که به فرد تابیده می شود می تواند نور طبیعی و یا طول موج خاصی از نور باشد. در طول تاریخ، نور خورشید به عنوان اولین منبع نور و پس از آن لیزرها، لامپ های فلورسنت، لامپهای دیکروئیک (نوعی لامپ هالوژن) در نور درمانی به کار گرفته شدند.

در درجه اول ، برای درمان انواع متفاوتی از افسردگی به نام اختلال عاطفی فصلی استفاده می شود ، که به عنوان افسردگی فصلی نیز شناخته می شود.
نور درمانی همچنین ممکن است به عنوان درمانی برای انواع دیگر افسردگی ، اختلالات خواب یا سایر شرایط مفید باشد.

امروزه از دیودهای ساطع کننده نور یا LED ها (light-emitting Didoes) به عنوان منبع نور استفاده می شود. نور درمانی LED مورد پذیرش سازمان FDA قرار گرفته و نخستین بار دانشمندان ناسا آن را مورد بررسی قرار دادند. آنها در اوایل دهه 1990 متوجه تاثیر مثبت نور ساطع شده از دیودهای LED بر رشد گیاه و بهبود عمل فوتوسنتز در آن شدند.

از آن پس تحقیقات متعدد آزمایشگاهی و کلینیکی صورت گرفت بدان امید که با استفاده از LED بتوان به درمان بیماری ها پرداخت. نتایج رضایت بخش بود و امروزه نور درمانی LED به عنوان یک روش بی خطر، غیر تهاجمی و بدون درد بطور مستقل یا به عنوان جزئی از یک پروتکل درمانی در بهبود پاره ای از مشکلات جسمی و روحی به کار می رود.

 

                                       تصاویری از دیودهای LED

تاریخچه نور درمانی :

از آنجا که نوردرمانی در دهه 1980 به عنوان یک درمان شناخته شده است ، نور درمانی روشی موثر برای درمان اختلال عاطفی فصلی است ، که زیرمجموعه ای از افسردگی است . این بیماری زنان را بیشتر از مردان تحت تأثیر قرار می دهد و بیشتر در سال های اولیه یائسگی رخ میدهد.
بی حالی ، افزایش وزن ، بی علاقگی به معاشرت ، ت ضعیف و احساس ناراحتی ، تحریک پذیری و آشفتگی از علائم رایج این بیماری است.
علل ابتلا به بیماری افسردگی فصلی توسط دانشمندان مورد تحقیق قرار گرفته است و به نظر می رسد با سیستم تولید مثل زنان ، انواع هورمون ها و کاهش نور خورشید در ارتباط است.
کاهش قرار گرفتن در معرض نور خورشید برخی از افراد را تحت تأثیر قرار می دهد که این تاثیر شدیدتر از دیگران است و باعث افسردگی می شود.

انواع نور درمانی

نور درمانی برحسب نوع نوری که به کار برده می شود به روشهای گوناگونی صورت می گیرد که متداولترین آنها عبارتند از:

نور درمانی با استفاده از اشعه ماورای بنفش

از این روش در درمان بیماریهای ویتیلیگو، اگزما، پسوریاسیس، درماتیت اتوپیک و یرقان نوزادان استفاده می شود و بر حسب طول موج به کار رفته بر سه نوع است:

UVA با طول موج 315 تا 400 نانومتر

UVB با طول موج 280 تا 315 نانومتر

PUVA استفاده همزمان از اشعه UVA و دارو (Psoralen)

نور درمانی با استفاده از اشعه مادون قرمز

اشعه مادون قرمز در لامپهای حرارتی تولید می شود و از طول موجهای مختلف آن استفاده می شود. اثرات بیولوژیکی آن افزایش سرعت متابولیسم و افزایش گردش خون است. به این دلیل در نور درمانی جهت درمان زخم های ایجاد شده در ماهیچه‌ها واستخوان ها به کار میرود. از طول موج 700 و 1050 نانومتر آن هم برای گرم نگه داشتن نوزادان در بخش های ویژه استفاده می کنند.

نور درمانی با لیزر

لیزر درمانی هنوز در بعضی از حرفه های پزشکی به عنوان علامت پزشکی مدرن به شمار می رود. لیزرها قادرند پالس های پر قدرت نوری از خود ساطع کنند و تا فاصله دوری ارسال کنند. در واقع نور لیزر نوعی انرژی الکترومغناطیس مادون قرمز است و به صورت فوتون به بدن وارد میشود. نور درمانی با لیزر در جراحی چشم(کاتاراکت)، آرتریت، خار پاشنه، شکستگیها؛ التهاب عصب، سندروم تونل کارپال، برداشتن سیاهرگ ها و پاک کردن تاتو نقش دارد.

نور درمانی با استفاده از نور قرمز

نور قرمز تا عمق پوست نفوذ می کند و باعث بهبود گردش خون می شود. علاوه بر آن با هدف قرار دادن غدد چربی باعث کاهش سنتز سیتوکین ها و کاهش التهاب می شود. از نور درمانی با نور قرمز همچنین در بهبود زخم، ترمیم پوست، درمان بیماری رزاسه، کاهش درد و التهاب نیز استفاده می شود.

نور درمانی با نور آبی

نور آبی نسبت به نور قرمز تا عمق کمتری از پوست نفوذ می کند و خاصیت ضد التهابی و ضد میکروبی دارد. به علاوه این قابلیت را دارد که ساعت بیولوژیک فرد را به وضعیت نرمال درآورد. از نور آبی در درمان اختلالات خلقی، افسردگی فصلی و اختلالات خواب استفاده می شود. نور درمانی با نور آبی در امور مربوط به زیبایی پوست نیز کاربرد دارد.

نور درمانی چگونه کار می کند

استفاده از نور درمانی آسان است. فقط کافی است که دستگاه حاوی لامپ نور درمانی را روشن کنید و به اندازه کافی نزدیک بنشینید تا چشم و پوست شما بتواند نور را برای مدت زمان مشخصی جذب کند.

این دستگاه ها معمولاً از نورهای فلورسنت روی یک پایه بازتابنده فلزی با یک صفحه پلاستیکی در بالا تشکیل می شوند تا نور را پخش کنند و اشعه ماورl بنفش مضر را فیلتر کنند.

لازم نیست در تمام طول نوردرمانی مستقیماً به دستگاه نگاه کنید زیرا این امر می تواند به چشم شما آسیب برساند. در عوض ، هدف این است که چشمان شما به طور غیرمستقیم تحت تاثیر نور قرار بگیرد.

به طور معمول ، باید هدف شما این باشد که یک و نیم تا دو فوت از دستگاه فاصله داشته باشید تا بیشترین سود را ببرید. این دستگاه ها نور آفتاب در فضای باز را شبیه سازی می کنند و باعث افزایش ملاتونین ، سروتونین و ویتامین D در بدن ما می شوند.

اگر به اختلال افسردگی فصلی مبتلا هستید ، درمان را از اوایل پاییز شروع می کنید و در طول زمستان ادامه می دهید ، در اواخر ماه های بهار و تابستان استراحت می کنید.
محققان کاملاً مطمئن نیستند که نور درمانی چگونه یا چرا کار می کند ، اما مطالعات نشان می دهد که این درمان علائم بیماری را در بسیاری از افراد را تسکین می دهد .

سروتونین و نور درمانی

ثابت شده است که نوردرمانی همانطور که نور طبیعی باعث می شود باعث تولید سروتونین در مغز می شود. سروتونین که غالباً هورمون “احساس خوب” نامیده می شود ، نقشی اساسی در عملکرد صحیح ذهن و بدن دارد و بر خلق و خو ، احساسات ، مهارت های حرکتی و خواب تأثیر می گذارد.

ملاتونین و نور درمانی

نور درمانی همچنین ملاتونین را تحریک می کند ، که به کنترل ساعت شبانه روزی بدن کمک می کند. به همین دلیل است که از این روش درمانی برای کمک به تنظیم چرخه خواب / بیداری برای بهبود مشکلات خواب استفاده می شود.

نتایج تحقیقات در مورد  نوردرمانی :

تحقیقات نشان می دهد که سطح پایین سروتونین با افسردگی ارتباط دارد و نور درمانی یک درمان موثر است. در حقیقت ، مزایای این روش درمانی اغلب فقط پس از یک جلسه درمان مشاهده می شوند ، که معمولاً از 15 تا 60 دقیقه طول می کشد.

پس از جلسات نور درمانی ، بهبودهایی در هوشیاری ، خلق و خو ، انرژی ، توجه ، ت ، شادی و سایر نشانگرهای افسردگی مشاهده شده است.
علاوه بر این ، در حالی که در حال حاضر به طور عمده از نوردرمانی در برای درمان اختلال فصلی استفاده می شود اما نور درمانی به طور فزاینده ای برای درمان سایر اشکال افسردگی و اختلالات خلقی ، با نتایج امیدوار کننده استفاده می شود.

موارد استفاده از نوردرمانی :

همانطور که در بالا ذکر شد ، نور درمانی ممکن است برای درمان انواع مشکلات بهداشت روان استفاده شود و اغلب اولین توصیه درمانی برای مبتلایان به اختلال عاطفی فصلی است.
این روش درمانی می تواند به تنهایی مورد استفاده قرار گیرد ، به خصوص برای کسانی که علائم خفیف تری دارند ، اما در صورت ترکیب با گفتاردرمانی ، رفتار و یا اصلاح سبک زندگی (مانند ورزش و عادت های خواب مثبت) و داروها (مانند ضد افسردگی) نیز موثر است.

علاوه بر اختلال عاطفی فصلی ، سایر موارد استفاده در نور درمانی شامل درمان موارد زیر است:

– انواع اختلالات خواب    -    تنظیم برنامه کاری شیفت شب   - آلزایمر         - خستگی
– افسردگی غیر فصلی

توجه داشته باشید که از نور درمانی می توان برای درمان انواع بیماری های پوستی مانند پسوریازیس نیز استفاده کرد.

پسوریازیس: پسوریازیس یک بیماری التهابی خود ایمنی پوستی است. در چند دهه گذشته، از فتوتراپی به طور گسترده ای برای درمان ضایعات پسوریازیس پایدار، از جمله تنه، پوست سر، بازوها و پاها و پسوریازیس جزئی ناخن استفاده شده است. انواع لیزرهای سبک با مکانیسم های مختلف برای پسوریازیس شامل ماوراء بنفش UVB) B) ، ماوراء بنفشPUVA)A) ، لیزر رنگ پالس (PDL) ، درمان فتودینامیک (PDT)، نور شدید پالس (IPL)، انتشار دیودها (LED) و … می باشد.

با این حال ، در حالی که این لامپ ها عمداً از اشعه ماورا بنفش برای درمان مشکل پوستی استفاده مز کنند اما در دستگاه های نور درمانی برای مشکلات سلامت روان ساخته می شوند تا اشعه ماورا بنفش را مسدود کنند زیرا در صورت جذب بیش از حد ، می توانند برای پوست و چشم مضر باشند.

خطرات و عوارض جانبی نور درمانی:

یکی از مزایای بزرگ استفاده از نور درمانی این است که اکثر افراد هیچگونه عوارض جانبی را در استفاده از این روش ندارند و اگر عوارضی مشاهده شود بسیار کمتر از بسیاری از درمان های دیگر است.
همچنین ، به طور کلی ، استفاده از نور درمانی بسیار روش ایمنی است و هیچ منع مصرفی و تداخلی در سایر درمانها ندارد .

با این حال ، کسانی که دارای برخی اختلالات هستند ، مانند مشکلات چشم مانند تخریب ماکولا یا پوست های حساس به نور ، کاندیداهای خوبی برای استفاده از این نوع درمان نیستند.

عوارض جانبی گزارش شده از نور درمانی شامل خستگی چشم ، سردرد ، تحریک پذیری یا حالت تهوع است. این تأثیرات معمولاً کم بوده و با خاموش کردن دستگاه یا بعد از چند روز متوقف می شوند.
با توجه به اینکه این روش درمانی شامل دارو نمی شود ، برای کسانی که نمی توانند از داروهای ضد افسردگی استفاده کنند یا نمی خواهند استفاده کنند مانند دوران بارداری گزینه ایمن تری میباشد

پس از هزینه اولیه خرید دستگاه ، هیچ هزینه ای برای تعمیر و نگهداری به جز برق برای تأمین انرژی نور برای دستگاه وجود ندارد.
این دستگاه ها سنگین نیستند و قابل حمل بوده و میزان شدن نور در آنها قابل تنظیم است و بنابراین استفاده از آن بسیار راحت است

نور درمانی برای چه کسانی مناسب است :

اگر مبتلا به اختلال عاطفی فصلی و انواع دیگر افسردگی یا مشکلات خواب هستید ، نور درمانی می تواند برای شما مناسب باشد.
با پزشک یا ارائه دهنده بهداشت روان خود در مورد اینکه چگونه استفاده از نوردرمانی می تواند برای شما مفید باشد و یا در درمان های دیگری که در حال حاضر استفاده می کنید صحبت کنید.

بسیار مهم است که قبل از شروع نور درمانی با روانپزشک خود مشورت کنید زیرا این روش درمانی ممکن است باعث شیدایی بیشتر شود.
مطالعات نشان داده است که نور درمانی می تواند برای مبتلایان به اختلال دوقطبی مفید باشد ، لازم است تحقیقات بیشتری برای تعیین موثرترین پروتکل ها از نظر طول جلسه ، فرکانس و قدرت نور انجام شود .

افرادی که نور درمانی را شروع می کند باید بر نحوه تأثیرگذاری بر روحیه و احساسات خود نظارت داشته باشد و با بروز هرگونه تغییر در خلق و خوی خود با پزشک مشورت نمایند .

                                  دستگاه کراتین پاش هیدروژن رسان نانو استیم گان

سایرکاربردهای نور درمانی

بهبود زخمهای دیر التیام                            رفع درد و سفتی صبحگاهی در آرتریت روماتویید

بهبود مفصل زانو در استئوآرتریت             پیشگیری از تاول تبخالی

بهبود زخم و ترمیم بافت                      کاهش التهاب و درد در ناحیه تاندون

کاهش عوارض ناشی از درمانهای دارویی در سرطان مثل موکوسیت دهانی(Oral Mucositis)

.....................................................................................................................................................................خدایا

نعمت عافیت مبدا همه نیازهاست   و عاقبت بخیری مقصد همه نیازهاست

بین این مبدا تا ان مقصد والاترین نیازها دلخوشی ست.

به بزرگیت ان را به تمامی دل پا کانت عطا فرما.

خصوصیات فیزیکی وشیمیایی مواد موثره دارویی و20اصطلاح رایج صنعت داروسازی

                         خصوصیات فیزیکی وشیمیایی مواد موثره دارویی 

                                     و20اصطلاح  رایج صنعت داروسازی 

ای که با نامت جهان آغاز شد                دفتر ما هم به نامت باز شد

دفتری کز نام تو زیور گرفت                  کار آن از چرخ بالاتر گرفت                                                                                                                                                                

***************************************************************

 مروری بر نقش خصوصیات فیزیکی کریستالها در عملکرد اشکال دارویی

 کریستالیزاسیون در صنعت داروسازی اغلب برای خالص سازی مواد دارویی انجام می گیرد و نقش مهمی در پایداری و خصوصیات رهش دارو از اشکال دارویی نهایی دارد.

 پیشرفت های بدست آمده در سنتز مواد شیمیایی در زمینه کنترل ماهیت و خلوص داروها بوده و کنترل فرم فیزیکی و کریستالینیته مواد هنوز ضعیف میباشد

پایداری داروها در هیدرولیز                                       

علیرغم تمام دقت و حساسیتی که دامرفرمولاسیون، تولید آزمایشهای کنترل کیفیت داروها بکار برده میشود هیچ دارویی مطلقا" قادر به حفظ ویژگیهای استاندارد شده اولیه خود در زمان تولید انبوه نبوده البته هیچگاه چنین انتظاری هم وجود ندارد زیرا داروها به واسطه ماهیت شیمیایی خود همواره مستعد شرکت در فعل و انفعالاتی هستند که کم و بیش قادرند خصوصیات فیزیکوشیمیایی آنها را دستخوش تغییر قرار دهند و شدت این تغییرات نیز با ماهیت ماده یا مواد موثره، پتانسیل تداخل بین اجزاء فعال و غیر فعال فرمولاسیون،     پروسه تولید، شکل داروئی، نحوه بسته بندی، شرایط محیطی ومدت زمان سپری شده از لحظه تولید تا مصرف دارو در ارتباط است. 

پایداری و کیفیت محصولات دارویی

فساد شیمیایی اجتناب ناپذیر داروها در طول مدت نگهداری حتی اگر به ایجاد عوامل توکسیک منجر نشود لااقل با کاستن از مقدار مواد موثره، کارآیی و سودمندی بالینی دراو را تقلیل خواهد داد. از سوی دیگر کوچکترین تغییر در خصوصیات فیزیکی دارو ممکن است با تغییرات مهمی در فارماکوکنیتیک و فراهمی زیستی آن همراه باشد.

با توجه به امکان بروز وقایع نامطلوب از این قبیل در کلیه فرآوردههای دارویی و با در نظر گرفتن حساسیت دارو در امر درمان، واضح است که کاربرد هیچ دارویی بدون دردست داشتن اطمینان کافی از ایمنی و کارآیی بالینی آن توجیه علمی و اخلاقی نخواهد داشت و این    مهمترین هدفی است که در بحث ارزیابی پایداری داروها دنبال می شود.                 

پایداری را میتوان در توانایی یک دارو برای حفظ خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، میکروبیولوژیک درمانی و توکسیکولوژیک آن دانست.

بررسی تأثیر روش های مختلف خشک کردن و ترکیب های افزودنی بر روی خواص فیزیکی و شیمیایی داروها خشک کردن رایج­ترین روش­ نگهداری از گیاهان دارویی و معطر و حفاظت از ترکیبات بیوشیمیایی آنها است. آنتی‌اکسیدان‌ها ترکیباتی هستند که از بدن در برابر خسارات ناشی از رادیکال­های آزاد محافظت میکنند.     

ترکیبات اسانس و فعالیت آنتی اکسیدانی مرزنجوش به شدت تحت تاثیر روش خشک کردن قرار می­گیرد و در بین روش‌های خشک کردن، خشک کردن در سایه بهترین روش برای گیاه مرزنجوش بود تا ترکیب شیمیایی اش را حفظ کند.

            

                                                                                                                                                            ترکیبات اسانس و فعالیت آنتی اکسیدانی مرزنجوش به شدت تحت تاثیر روش خشک کردن قرار می­گیرد و در بین روش‌های خشک کردن، خشک کردن در سایه بهترین روش برای گیاه مرزنجوش بود تا ترکیب شیمیایی اش را حفظ کند.

تاثیرآلودگی های میکربی                                        

هر فراورده دارویی که در محیط داروخانه، بیمارستان و یا کارخانه ساخته شده باشد، ممکن است با میکروب‌هایی آلوده شود. این آلودگی می‌تواند از مواد اولیه منشأ گرفته باشد یا در حین ساخت فراورده وارد شود؛بنابراین بررسی خواص فیزیکی و شیمیایی و پایداری فراورده‌های ترکیبی حائز اهمیت است.

 به نظر می‌رسد که داروهای دست‌ساز در داروخانه از لحاظ میکروبی ممکن است آلودگی داشته باشند.                                                                       

بنابراین مشخصه هایی با دقت و اهمیت متفاوت بر اساس خطر ناشی از استفاده از فرآورده های دارویی استریل و غیر استریل و مواد خام مورد مصرف تدوین شده است. در مورد فرمولاسیون های غیر استریل موضعی و خوراکی و اجزای تشکیل دهنده آنها استانداردهای اجباری مشخص مانند آنچه در مورد استریلیتی مطرح می باشد وجود ندارد، بلکه در این قبیل موارد میزان  عاری بودن از میکروب هایی که موجب تجزیه مواد شده و یا منجر به ایجاد عفونت ناشی از مصرف دارو می شوند مورد ارزیابی قرار می گیرندکه متاسفانه در کشورهای مختلف دارای استانداردهای یکسانی نمی باشد.                                                                       

ساخت فرآورده های دارویی استریل

به نظر می رسد که اغلب آلودگی ها در طول نگهداری مواد اولیه در داروخانه پس از باز نمودن ظروف و یا در حین تهیه فرآورده پدیدار می شوند. از این رو توصیه می شود که داروخانه ها هنگام تهیه فرآورده های ساختنی دقت بیشتری در رعایت اصول بهداشتی به منظور کاهش آلودگی مبذول دارند.

شرایطی که باید در طول عمر قفسه ای محصول دارویی حفظ شود. 

پایداری : شیمیایی   ماده موثره تمامیت شیمیایی و قدرت و مقدار ذکر شده روی برچسب را مطابق مشخصات و محدوده های مشخص شده حفظ کند.

فیزیکی   خواص فیزیکی اولیه شامل : ظاهرا ،طعم و دلپذیری یکنواختی ، هموژنیتی،حلالیت و قابلیت سوسپانسیون پذیری حفظ شود .

میکروبیولوژیک   استریل بودن و مقاومت در برابر رشد میکروبی براساس الزامات تعریف شده باقی بماند ضمناً، کارایی موادضد میکروبی موجود در محصول باید در محدوده های تعریف شده باقی بماند. 

                                                                 سنجش پایداری دارو

مطالعات پایداری تسریع شده

مطالعات طراحی شده به منظور افزایش سرعت تخریب شیمیایی یا تغییر فیزیکی یک ماده دارویی یا محصول دارویی با استفاده از شرایط نگهداری شدید و سخت است  آزمایش تسریع شده به عنوان قسمتی از مطالعات پایداری رسمی (مطالعات پایداری دارای پروتکل) میباشد  .

 مطالعات پایداری بینابینی    Intermediate Testing

مطالعاتی که در شرایط ٣٠ ◦انجام می گیرد و به منظور افزایشی نسبی سرعت تخریب شیمیایی یا تغییرات فیزیکی مواد مؤثره یا محصولات دارویی طراحی می شوند. اصولاً مطالعات بینابینی برای مواد و محصولات دارویی طراحی می شوند نهایتاً شرایط   نگهداری آن ها در ٢۵ درجه سانتی گراد می باشد.

بعد از اخذ پروانه و ورود به بازار این مطالعات که به پایداری واقعی نیز مشهور است به مطالعاتی گفته می شود که در طول مدت عمر قفسه ای یک فرآورده دارویی و یک سال پس از آن در شرایط محیطی عادی آن منطقه انجام می پذیرد ودر صورت حفظ خواص کیفی محصول دراین مطالعات می توان در زمینه افزایش مدت عمر قفسه ای دارو قضاوت نمود.                       

On-going stability study test

20 اصطلاح رایج صنعت داروسازی 

API: Active Pharmaceutical Ingredient)

هر ماده یا مخلوطی از مواد است که در ساخت محصول دارویی مورد استفاده قرار می گیرد،  این مواد به عنوان منشأ اثرات محصول دارویی در تشخیص ، التیام ، کاهش ، درمان یا پیشگیری از بیماری یا تأثیر بر ساختار و عملکرد بدن در نظر گرفته شده اند                                                                                                                                                        

  مواد اولیه شیمیایی Chemical Raw MateriaL

به عنوان مخلوطی تعریف می شود که مطابق رویه خاصی تهیه می گردد. فرمولاسیون ها برای کاربردهای متفاوت و به دست آوردن شاخصهای مورد نظر محصول طراحی می شوند . مواد موثره دارویی وقتی در ترکیب قرار می گیرند موثرتر از آن هستند که به صورت مجزا مورد استفاده قرارگیرند                                                                                                   

روشهای بهینه تولید (GMP: Good Manufacturing Practice)

شامل کلیه ی ضوابط و اقداماتی است که منجر به تولیدی محصولاتی مطمئن و با کیفیت می گردد.. هدف از تدوین این ضوابط هدایت تولیدکنندگان برای استقرار حداقل شرایط خوب تولید، استمرار آن و تولید محصول با کیفیت و منطبق بر الزامات پروانه ساخت است و برای این‌که این اطمینان به‌وجود آید که محصولات تولید شده منطبق با  استانداردهای مناسب با کاربردشان، تولید و کنترل می‌شوند و نیازهای مصرف‌کنندگان را از نظر کیفیت، ایمنی و کارایی برآورده می‌سازند. اصول عوامل کنترلی هستند که بر کل عملیات تولید و کنترل کیفیت تمرکز دارند. رکن تولید محصول سالم می باشد که به ایجاد و نگهداری زیر ساختهای مناسب برای تولید شامل ماشین آلات ، محیط ، تجهیزات و نیروی انسانی می پردازد .

شکل فیزیکی یک دوز از یک ترکیب شیمیایی است که به عنوان دارو برای تجویز یا مصرف طراحی شده است. اشکال دارویی رایج شامل قرص، کپسول، شربت و … هستند. مسیر تجویز دارو به شکل دارویی بستگی دارد.

  

 ROA: Route of Administration )                               

 کنترل کیفیت QC: Quality Control

فرآیندی است که توسط آن کیفیت کلیه عوامل دخیل در تولید بررسی می شود. کنترل کیفیت مبتنی بر آزمایش محصولات است و بر کشف نواقص و گزارش به مدیران تصمیم گیرنده تأکید می کند.

تضمین کیفیت (QA: Quality Assurance)

به برنامه ای برای نظارت و ارزیابی سیستماتیک جنبه های مختلف یک پروژه ، خدمات یا تأسیسات برای اطمینان از رعایت استانداردهای کیفیت اشاره دارد. تضمین کیفیت برای جلوگیری یا به حداقل رساندن نواقص در حین تو لید یک فرآورده دارویی سعی در بهبود و تثبیت تولید و فرآیندهای مرتبط به آن را دارد.

 برگه آنالیز COA: (Certificates of Analysis)

خلاصه ای از نتایج آزمایشات نمونه های فرآورده ها یا مواد به همراه ارزیابی آنها برای تطابق با مشخصات اعلام شده است. این خلاصه شامل اطلاعاتی نظیر خواص فیزیکی و شیمیایی، تعیین مقدار ماده موثره، بررسی یکنواختی دوز و … است.                                             

روش آنالیز (MOA: Method of Analysis)

دستور العملی حاوی روش ها و فرآیندهای ارزیابی فرآورده ها یا مواد که معمولا بر پایه روش های فارماکوپه ای یا روش های طراحی شده داخل آزمایشگاهی انجام می شود                

                                                                              

اثربخشی Efficacy

 حداکثر پا سخی را که می توان با یک دارو حاصل کرد، توصیف می کند               

 قدرت اثر (Potency)

مقدار دارویی که برای تولید اثری خاص، مورد نیاز است.                                     

محصول نهایی  Finished Product))

به فرآورده دارویی اطلاق می شود که تمام مراحل تولید را تا بسته بندی نهایی گذرانده است.

مواد جانبی Excipient))

ماده ای است که در کنار ماده فعال یک دارو فرموله شده با اهدف ذیل به کار گرفته می شود: تثبیت طولانی مدت تر شرایط فرمولاسیون ، حجیم کردن فرمولاسیون های جامد که حاوی مواد فعال قوی در مقادیر اندک هستند، تقویت اثر درمانی ماده فعال در شکل نهایی دارو مانند تسهیل در جذب دارو ،کاهش ویسکوزیته یا تقویت حلالیت اجزا فرآورده. اکسپیان ها همچنین می توانند در فرآیند تولید برای کمک به مشکلات ماده فعال از جمله تسهیل در جریان پذیری پودر یا ممانعت از چسبیدن مواد بهم کمک کند، بعلاوه می تواند موجبات افزایش عمر قفسه ای دارو را فراهم آورند.                                                                                                

تولید  (Production) فرآیند ساخت داروها یا مواد موثره شیمیایی در یک فرآورده فارماسیوتیکال تعریف می شود.

(ماده موثره دارویی، فرمولاسیون، بسته بندی نهایی، همراه با کنترل کیفی حین تولید تا اتمام آن به عنوان یک محصول تمام شده است. به عنوان تولید داروها یا مواد شیمیایی در یک فرآورده فارماسیوتیکال با اثر دارویی تعریف می شود. این شامل کلیه فرآیندهای تهیه (ماده موثره دارویی) و کلیه مراحل دیگر  از دریافت مواد، پردازش و بسته بندی ، تا اتمام آن به عنوان یک تمام شده است.

فارماکوپه  ( Pharmacopeia)

فارماکوپه یک سند قانونی گردآوری شده از استانداردها و خصوصیات ویژه ترکیبات دارویی است که در یک کشور یا منطقه ملاک آنالیز و تولید است. به کمک این استانداردها و  خصوصیات تعریف شده؛ اصالت، درجه خلوص، پوتنسی و… برای یک ترکیب، معین می شود .

 نهادهای نظارتی   (Regulatory Agency)

به سازمان های ارائه دهنده پشتیبانی بالینی و نظارتی تخصصی در کلیه مراحل پیش از تولید، تولید و پس از تولید اطلاق می شود. کلیه مجوزها و بازرسی از طرف این سازمان ها انجام می شود. 

مسئول فنی   (Authorized Person)

شخصی که توسط یک نهاد ملی شناخته شده است و مسئولیت اطمینان از کیفیت تولید هر بچ از داروهای نهایی را مطابق با قوانین و مقررات مربوط به آن کشور دارد.                          

دستورالعمل های استانداردکاری  (Standard Operation Procedure: SOP)

دستورالعمل های (روش های) استاندارد کاری، دستورالعمل گام به گام نحوه انجام کارهاست. در دستورالعمل های استاندارد کاری، مراحل انجام کار به روشنی و به زبان ساده تشریح شده تا کارکنان بتوانند وظایف خود را به درستی انجام دهند.

افزایش مقیاس   (Scale Up)به تغییر فرآیند تولید دارو از مقیاس آزمایشگاه به مقیاسی که در آن تولید تجاری امکان پذیر باشد اطلاق می شود. این افزایش سایز به نحوی است که در عین حفظ نسبت ترکیبات و خواص دارو، فرآیند تولید صنعتی را به شکلی درست امکان پذیر می کند.                    

  جمع آوری دارو  (Recall)

فرآیندی برای برداشت یا حذف یک محصول دارویی از زنجیره توزیع دارویی به دلیل نقص در محصول ، شکایت از واکنشهای منفی جدی به محصول و یا نگرانی در مورد تقلبی بودن محصول می باشد. فراخوان ممکن است توسط تولیدکننده ، سیستم پخش یا نهاد قانونی صورت پذیرد. 

********************************************************************************

 زندگی موسیقی گنجشگ هاست                  زندگی باغ تماشای خداست

زندگی همین پرواز هاست           صبح ها ،  لبخندها، آوازها و .......................

تاثیر رنگ داروها در میزان پاسخدهی به بیماری

 

تاثیر رنگ  داروها در میزان پاسخدهی  به بیماریدکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی واحد دانشگاهی بیمارستان خاتم الانبیاء تهران
                                   یامن اسمه دواءوذکره شفا    
تقدیم به همه کسانی که در رفع آلام دردمندان جامعه در تلاشند.
هیچ شکی در این نیست که “رنگ‌ها” بر روی انتخاب‌های ما تأثیر گذار هستند. این مسأله بیشتر از همه خودش را وقتی نشان می‌دهد که پای تغذیه و خورد و خوراک یا به طور کلی “خوردن” در میان باشد. در این زمان است که رنگ خوراکی‌ها در تصمیم‌گیری ما برای انتخاب آنها نقش بسزایی دارد.
رنگ داروها به طور عجیبی, در انتخاب داروی بیمار تاثیر گذار است. تا جایی که اغلب مردم فکر میکنند قرص های صورتی مزه شیرین تری از قرص های قرمز دارند، در حالی که یک قرص زرد بدون توجه به ترکیبات واقعی آن احساس شوری دارد.
با توجه به تحقیقات اخیر, رنگ, شکل, مزه و حتی اسم قرص ها می تواند بر نحوه احساس بیماران در مورد درمان آن ها تاثیر بگذارد.یک ترکیب مناسب را انتخاب کنید و اثر دارونما باعث تقویت
بهبود نتایج و حتی کاهش اثرات جانبی می شود.



اکنون, محققان دانشگاه بومبای, بمبیی جدید, هند, کاربران داروهای غیر تجویزی را مورد بررسی
 قرار داده اند تا بفهمند که رنگ داروها چقدر بر انتخاب بیمار تاثیر می گذارد.
لوینسون و همکارانش در مجله بین المللی بیوتکنولوژی گزارش دادند که قرص های قرمز و صورتی نسبت به رنگ های دیگر ارجحیت دارند.                                                        
به طور عجیبی, آن ها دریافتند که 14 درصد مردم فکر می کنند، قرص های صورتی مزه شیرین تری از قرص های قرمز دارند، در حالی که یک قرص زرد بدون توجه به ترکیبات واقعی آن احساس شوری دارد. 11% هم فکر می کنند که قرص های سفید و آبی مزه تلخی دارند و 10% هم می گویند که قرص های نارنجی ترش هستند.
در واقع رنگ یکی از مشخصات “مواد غذایی” است که به وسیله احساس بینایی انسان درک شده و باعث پذیرش یا مانع از مصرف آن ماده غذایی توسط مصرف کننده می‌شود. رنگ و شکل ماده غذایی به عنوان یک راهنمای کیفیت برای انتخاب آگاهانه عمل میکند. به طور مثال رنگ طبیعی گوشت تازه قرمز است. گوشتی که تازگی خود را از دست داده این قرمزی را ندارد و به دلیل تخریب رنگدانه‌های گوشت در معرض هوا، رنگ آن خاکستری یا قهوه‌ای می‌شود، بنابراین در وهله اول این رنگ ماده غذایی است که در انتخاب ما تأثیر میگذارد. صد البته این قضیه را می‌توان در همه انتخا‌ب‌های روزمره دید.

امروزه استفاده از رنگ‌ها در  صنایع غذایی، آرایشی، بهداشتی و دارویی برای ایجاد فرآورده‌های جدید و یا بهبود کالاها امری ضروری و اجتناب ناپذیر است و مصرف رنگ در مواد غذایی و داوریی روز به روز رو به افزایش است.                         
  جالب است بدانیم که طی دو تحقیقی که درسال‌های اخیر صورت گرفته است، محققان دریافتند که افراد قبل از اینکه درمان با داروها را شروع کنند و متوجه اثر درمانی دارو بر درمان خویش شوند واکنشی احساسی نسبت به «رنگ دارو» قبل از مصرف آن دارند، البته دلیل این تأثیرگزاری به خاطر انتظارات ذهنی و فرهنگ وابسته بیماران است و نه نتیجه مستقیم رنگ داروها در اثر بخشی آنها   بد نیست نگاهی مختصر به این تحقیقات و نتایج به دست آمده از آنها داشته باشیم :
در مطالعه نخست* محققان به این نتیجه رسیده‌اند که افراد از نظر احساسی با رنگ داروها ارتباط برقرار می‌کنند و این رنگ تأثیر بسیار زیادی بر احساس آنها و “جلب” یا “رد” نظرشان نسبت به دارویی که می‌خواهند مصرف کنند دارد. این مطالعه که با استفاده از اشکال مختلف دارویی از جمله قرص، کپسول، شربت و حتی پمادها صورت گرفته؛ نشان داده که حتی این رنگ می‌تواند در نتیجه و اثربخشی داروها بر روی افراد نیز موثر باشد چرا که اگر فرد بیمار دارای روحیه و افکار مثبت باشد و اعتقاد به اثربخشی یک شیوه درمانی و داروی تجویز شده خاص داشته باشد قطعاً این مسأله کمک شایانی به بهبودی فرد می کند.

نگرش بیمار به نوع دارو و اثر گذاری مثبت آن می تواند به روند درمان کمک کرده و در نتیجه احتمال بهبودی را بالا ببرد. البته بر عکس این مسأله نیز صادق است، اگر بیماری نسبت به نوع و روش درمان و یا استفاده از داروی خویش حالت تدافعی داشته باشد و اعتقاد چندانی به اثر بخش بودن آن نداشته باشد ممکن است نتایج خوبی عایدش نشود.
با این دید که نگرش مثبت نسبت به یک نوع درمان و دارو درصد احتمال بهبودی را تا حد زیادی افزایش می دهد می‌توان توضیح داد که چگونه رنگ به کار در فته در داروها می‌تواند بر روی بیمار و یا مصرف کننده این داروها تأثیر بگذارد، به عنوان مثال در این تحقیق دریافتند که اغلب افراد تمایل بیشتری به انتخاب قرص‌های “صورتی رنگ” دارند و احساس می‌کنند که این داروها در مقایسه با داروهای “قرمز رنگ” از تلخی کمتری برخوردار بوده و بنابراین خوردن آنها آسان‌تر است!!  

همچنین این محققان با آزمایش بر روی گروه دیگری از افراد دریافتند که بیماران مبتلا به افسردگی تمایل چندانی به مصرف داروهای ضد افسردگی با رنگ‌ “قرمز تیره” نیستند و این رنگ بر روی دید و انتظار آنها در درمان خود تأثیر منفی دارد. یا اینکه اکثر افراد فکر می‌کنند، که کپسول‌هایی با رنگ‌ “آبی آسمانی” خواب شبانه‌ راحت و آرامی را برایشان به ارمغان می‌آورد.
طی این تحقیقات سوالی از داوطلبان پرسیده شد مبنی بر اینکه شما برای بیماری ریفلاکس معده (نوعی بیماری که در آن اسید معده به مری بازگشت دارد) داروهایی با رنگ “صورتی روشن” را انتخاب می‌کنید یا داروهایی که رنگ لیمویی و یا سبز روشن را دارند؟ جواب این بود. «داروهایی با رنگ صورتی روشن» چرا که اکثر افراد با دیدن دیدن رنگ سبز روشن و یا لیمویی انتظار دارند با مزه‌ای ترش و اسیدی مواجه شوند و در این حالت که احساس درد و سوزش در معده خود دارند از نظر ذهنی تمایلی به انتخاب داروهایی با رنگ سبز روشن و لیمویی را برای درمان خویش نخواهند داشت.
تحقیق دوم ** که نتایج آن در ژانویه ۲۰۱۳ منتشر شد، به تغییر رنگ داروها و نتیجه آن بر روند  ادامه یا توقف درمان از سوی  مصرف کنندگان این داروها می‌پردازد.
در این تحقیق مشاهده شد که بسیاری از افراد با تغییر رنگ داروها و قرص های خود نسبت به آنها بی میل شده و حتی بعضاً درمان خود را متوقف می‌کنند.

اغلب مردم در مقابل تعویض داروی خود که فقط و فقط از نظر رنگ و ظاهر متفاوت است نگران می شوند، این نگرانی غالباً به صورت قطع داروی تجویزی بروز پیدا می‌کند. به گفته این محققان تنها ۵۰ درصد از بیماران قلبی و عروقی پس از تغییر داروهایشان به نسخه تجویز شده خود پایبند ماندند و مابقی درمان راخود متوقف کردند.
همچنین تیم تحقیقات طی مطالعات خود بر روی گروهی از بیمارانی که دارای بیماری”صرع” هستند که تعداشان چیزی در حدود ۲٪ درصد از جمعیت مردم جهان را تشکیل می‌دهد دریافتند که اگر همان داروی قبلی اما با رنگی متفاوت برای آنها تجویز شود حدود ۵۳% شان از خوردن آن سرباز می‌زنند.
پس از انجام این تحقیق به پزشکان و داروسازان پیشنهاد ‌شد که بهتر است بیماران خود را کاملاً در جریان تغییراتی از این دست قرار دهند و آنها را در خصوص تأثیر رنگ دارو بر انتخابشان توجیه کرده و مانع از توقف و یا قطع درمان و همچنین به وجود آمدن احساس ناخوشایند و منفی در آنها شوند و در واقع به این موضوع به عنوان مسأله‌ای بسیار مهم و تأثیر گذار نگاه کنند. در این صورت است که شاید بتوان از دارو بیشترین اثر درمانی را با کمترین عوارض جانبی بدست آورد.                                                                                 
و در پایان نکته‌ای که شاید توجه به آن خالی از لطف نباشد این است که تفاوت رنگ داروها کمک بسزایی در شناسایی درست و تشخیص آنها به بیماران علی‌الخصوص سالمندان و یا افرادی که آگاهی زیادی در این خصوص ندارند می‌کند به این ترتیب که تفاوت رنگ این قرصها و کپسول‌ها در جلوگیری از بروز اشتباه در هنگام مصرف جلوگیری می کند.
نسبت به افراد جوان، افراد میانسال دو برابر قرص های قرمز را ترجیح می دهند و زنان نیز، بیشتر قرص قرمز را انتخاب می کنند. به نظر می رسد رنگ جز جدایی ناپذیر یک محصول غیر تجویزی می باشد. بیماران ممکن است به پزشک و یا داروساز اعتماد کنند, اما این بدان معنی نیست که آن ها تلخ ترین قرص را خواهند گرفت.                                                    
 این تیم می گوید:" بیماران هر بار که یک قرص یا کپسول را قورت می دهند, دچار تجربه حسی می شوند. " این ادراک می تواند بر دیدگاه بیمار نسبت به اثربخشی درمان تاثیر بگذارد.

گاهی اوقات رنگ ها می توانند بهترین درمان باشند. همه ما می دانیم که رنگ ها تا چه اندازه در خلق آثار موثر هستند اما روانشناسی رنگ ها و تاثیر درمانی آن ها نیز در همه جای دنیا از اهمیت بالایی برخورداراست .
رنگ داروها تاثیر روانی دارند و روی قضاوت بیماران، فروش و خاصیت درمانی آن ها موثر است.
تحقیقات نشان داده است که رنگ ها تاثیر عمیقی روی احساسات و عواطف انسان ها دارد به همین دلیل کمپانی های داروسازی برای هر دارویی رنگ خاصی را در نظر گرفته اند که بعضی از این رنگ ها در فرهنگ های مختلف متفاوت است .

                                              
    رنگ سفید درد را تسکین میدهد.
بدون شک استفاده از پماد قرمز رنگ روی جای سوختگی کمی مشمئزکننده است. هر چه رنگ روی داروها تندتر و پر رنگ تر باشد تاثیر آن ها بیشتر است. به عنوان مثال زرد پر رنگ تاثیر بیشتری نسبت به قرص های زرد کم رنگ دارد.                                                 
البته یکسری استثنائات در قانون رنگ داروها وجود دارد .
رنگ داروها در کشورهای مختلف به دلیل تفاوت های فرهنگی متفاوت است.                    
رنگ داروها در ایتالیا: آرام بخش های آبی رنگ روی مردها تاثیرگذار است. دلیلش بر اساس یافته های محققان تیم فوتبال ملی ایتالیاست که لباس های آبی به تن دارند. پس برای مردهای ایتالیایی رنگ آبی برابر است با شور و هیجان.                                               
رنگ داروها در کشورهای آفریقایی: رنگ زرد نشان دهنده شادی نیست و در داروهای ضد افسردگی به کار برده نمی شود. رنگ زرد به دلیل شیوع مالاریا یادآور رنگ زرد چشم بیماران مبتلا به این بیماری است.                                                                                  
رنگ داروها علاوه بر تاثیر روانی، در تشخیص و شناخت داروها نیز موثر است و باعث می شود بیمار با شناخت داروها در مصرف آن ها زیاده روی و یا هیچ اشتباهی نکند.

به خصوص برای بیماران کهنسال که مشکل ضعف دید دارند. به همین دلیل شرکت های داروسازی رنگ داروها را ثابت نگه می دارند زیرا ممکن است با تغییر در شکل و رنگ داروها بیماران دیگر به آن ها اعتماد نکرده و مصرف دارو را متوقف کنند .
اولین قرص در مصر باستان به عنوان یک توپ گرد کوچک حاوی ترکیبات دارویی مخلوط با گل یا نان ظاهر شد ؛ در پنج هزار سال آینده اش- تا اواسط قرن بیستم - قرص ها گرد و سفید بودندو قرص رنگی تقریباً وجود نداشت.
داروهای پیشخوان و غیر تجویزی فقط به شکل قرص در رنگ های سفید در دسترس بودند، به همین ترتیب داروهای تجویزی قرص های بی رنگ بودند که در ویال های نارنجی روشن یا شفاف قرار داشتند.

محققان پیشنهاد می کنند که ممکن است این امکان وجود داشته باشد و اطمینان حاصل شود که تمام عناصر حسی یک دارو با هم کار می کنند تا درک مثبتی از ویژگی های پزشکی ایجاد کنند با این حال, آن ها اشاره می کنند که توجه اندکی به این جنبه از فرمولاسیون دارویی مبذول شده است.
بیماران بهترین پاسخ را زمانی می دهند که رنگ با نتایج مورد نظر درمان مطابقت داشته باشد. برای مثال, آبی روشن برای یک شب و خواب خوب و قرمز برای تسکین سریع. یا یک سناریوی عکس را در نظر بگیرید:کپسول قرمز آتش برای مشکل برگشت اسید معده یا سبز تیره برای حالت تهوع .                                                                                                        .
گذشته از مزایای بی شمار کاربردی برای مصرف کننده, رنگ در حال حاضر نقش کلیدی در تبدیل قرص های سفید ساده به یک تصویر منحصر به فرد تجاری ایفا می کند.
رنگ و شکل قرص و نام ها و تصاویر مورد استفاده برای فروش محصولات به شدت مورد تحقیق و آزمایش قرار می گیرند. رنگ به وضعیت " جایگاه تقویت کننده " ارتقا یافته است, چرا که این مهم ترین بخش دارو است.
...........................................................................................................................
 ماه رمضان، ماه برچیده شدن، «بساط شیاطین» از عرصه زندگی اولاد آدم و حضور ملموس ملائک در اطراف «صائمین مشتاق شیدایی» است!
ماه رمضان، ماه مفروش کردن قدوم شب قدر با اشک‌های شوق برای درک زیباترین لحظه حیات انسانی است
خدایا مرا راهی ده که فقط به خانه تو برسم                
 دستی ده که فقط در خا نه تو را بزنم
نگاهی که جز روی تو  را ببینم  و                              
 گوشی ده که جز صدای تو را نشنوم

علت سکسکه و درمان های دارویی آن

دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی واحد دانشگاهی بیمارستان خاتم الانبیاء تهران

به نام خدایی که داننده رازهاست.

به نام آنکه گل را خنده آموخت و برجان شقایق آتش افروخت.

سکسکه چیست؟

سکسکه (Hiccups) یک اختلال بی خطر و شایع بین تمام افراد است. زمانی که یک گرفتگی یا اسپاسم در دیافراگم رخ می‌دهد، نفس توسط طناب‌های صوتی یا همان گلوت بسته می‌شود. بسته شدن موجب حبس شدن نفس و تولید یک صدا می‌شود. وقتی این حالت به صورت مکرر اتفاق می‌افتد و حرف زدن فرد را بریده بریده می‌کند تحت عنوان سکسکه شناخته می‌شود.

سکسکه علت و زمینه‌ی ایجاد یک بیماری نیست. به همین دلیل خطرناک نیست و جای نگرانی ندارد. اما به طور طبیعی سکسکه بعد از چند دقیقه از بین می‌رود. اگر در صورتی‌که بعد از گذشت ۲۴ ساعت همچنان ادامه داشته باشد و به انجام اقدامات رفع کننده واکنشی نشان ندهد به آن سکسکه مقاوم گفته می‌شود.

در مواردی هم ممکن است سکسکه بیشتر از یک ماه طول بکشد و با اقدامات خانگی ایمن قابل برطرف شدن نباشد. این شیوه‌ی بروز سکسکه خطرناک است و از احتمال وجود یک مشکل در بدن فرد خبر می‌دهد که فورا باید نسبت به درمان دارویی و تشخیص دقیق مشکل اقدام نمود.

بندرت امکان مداوم شدن سکسکه برای چند ماه یا چند سال وجود دارد اما اگر این حالت پیش بیاید و بیماری زمینه ساز مشخص نشود، علاوه بر ایجاد خستگی و آزار فرد کاهش وزن هم اتفاق می‌افتد.

در بعضی مواقع پرخوری و پر شدن بیش از حد معده علت بروز سکسکه است و بعد از چند ثانیه یا چند دقیقه با خوردن یک لیوان آب خود به‌خود از بین می‌رود. همچنین نوشیدنی‌های الکلی، نوشیدنی‌های قندی و قرار گرفتن فرد در موقعیت پر هیجان هم می‌تواند سبب بروز سکسکه شود. بلعیدن هوا هنگام مکیدن آب نبات یا هنگام آدامس جویدن، همچنین قرار گرفتن فرد در معرض تغییر ناگهانی هوا علت‌های دیگری از بروز سکسکه است.

ممکن است جزو افرادی باشید که سکسکه‌های طولانی را تجربه کرده‌اید. در این صورت حتما می‌پرسید: طولانی شدن سکسکه نشانه‌ی چیست؟  یا سکسکه‌ی زیاد نشانه‌ی چیست؟ واقعیت این است عوامل زیادی سبب طولانی شدن سکسکه می‌شود.

در ۲۴ ساعت اولیه بروز سکسکه جای ناراحتی وجود ندارد، اما طولانی شدن بیش از آن از وجود یک بیماری یا عارضه‌ی جدی خبر می‌دهد. آسیب یا تحریک عصب واگ یکی از علت‌های سکسکه‌ی طولانی مدت است. درصورتی‌که جسمی خارجی وارد گوش شود و با پرده در تماس باشد، تومور یا کیست در گردن فرد وجود داشته باشد یا حتی فرد دچار رفلاکس‌های شدید معده به مری باشد، سکسکه به مدت طولانی باقی می‌ماند و باید علت اصلی آن برطرف شود.

داروهای باربیتورانت و استروئیدها ، دیابت، بیماری‌های کلیوی، سوءمصرف مواد مخدر و الکل از بیماری‌هایی است که سبب بروز سکسکه‌ی طولانی مدت می‌شود.

   

سکسکه کردن در بزرگسالان هیچ مزیتی ندارد و در مواردی که طولانی می‌شود یک مشکل تلقی می‌شود. اما سکسکه در نوزادان نه تنها یک عامل منفی و مضر نیست بلکه عاملی در رشد بهتر کودک و تنظیم تنفس است. بالا رفتن حجم ناگهانی هوا در ریه‌ی نوزاد موجب هماهنگی عملکرد مغز می‌شود. به بیان دیگر سکسکه موج بزرگی از سیگنال‌های مغزی را ایجاد می‌کند که به نوزاد در کنترل عضلات تنفسی  کمک می‌کند و موجب توانایی در تنظیم تنفس می‌شود.

  

در نوزادان هم مانند بزرگسالان طولانی شدن سکسکه یک عارضه‌ی ناراحت کننده است که موجب کاهش خواب و اختلال در تغذیه‌ی کودک می‌شود. در مواردی که کودک به مدت چند روز یا یک ماه سکسکه می‌کند، حتما باید از پزشک اطفال کمک خواست زیرا ممکن است کودک دچار رفلاکس معده  شده باشد.

رفلاکس معده مری در نوزادان با درمان‌های خانگی مانند ترساندن کودک یا فشار دادن چشم و فشار دادن پیشانی مداوا نمی‌شود و حتما باید مطابق دستور پزشک وعده‌های شیردهی تنظیم شود یا از دارو برای درمان استفاده شود.

علت سکسکه زدن در نوزادان پرخوری کردن یا نوشیدن الکل و نوشیدنی قندی نیست و علت‌های ایجاد کننده کاملا با بزرگسالان متفاوت است. نوزادان فقط شیر می‌خورند یا پستانک و شیشه می‌مکند، بنابراین ورود هوا به معده هنگام شیر خوردن یا مکیدن پستانک علت بروز سکسکه است. رعایت دستورالعمل‌های ساده حین و بعد از شیر خوردن کودک می‌تواند میزان سکسکه در نوزادان را کاهش دهد.

·      بعد از شیر خوردن کودک را در وضعیتی قرار دهید که آروغ بزند.

·      درصورت طولانی شدن سکسکه و بی تابی نوزاد می‌توان کمی آب گرم به او داد.

·      هنگامی که نوزاد سکسکه می‌کند نباید به او شیر داد زیرا موجب افزایش سکسکه و نفخ می‌شود.

·      تعداد دفعات شیر خوردن را افزایش دهید و حجم آن را کاهش دهید.

·      از شیشه با سایز مناسب دهان کودک استفاده کنید تا هوای اضافی وارد دهان نشود.

·      نوزاد را روی سطح صاف بخوابانید و دست‌هایش را بالا ببرید و پشت او را آرام آرام بمالید تا هوایی که وارد معده شده خارج شود.

·      ممکن است کودک به دلیل سرمای هوا دچار سکسکه شده باشد به همین دلیل بهتر است او را با لباس گرم بپوشانید.

·         اگر در محیط پر سر و صدا هستید برای کاهش سکسکه کودک را به محیط آرام منتقل کنید تا در معرض اضطراب و استرس نباشد.

عوامل خطر شامل مجموعه‌ای از عوامل است که ریسک و احتمال بروز سکسکه را بیشتر می‌کند. موارد زیر شامل عوامل خطر سکسکه است.

در مردان سکسکه بیشتر از زنان رخ می‌دهد.

مشکلات روحی و روانی

افرادی با شرایط کاری و زندگی پر تنش و پر اضطراب با احتمال بیشتری دچار سکسکه می‌شوند.

جراحی:یکی از عوارض عمل جراحی به‌خصوص جراحی شکمی در برخی افراد سکسکه است.

عوارض سکسکه

طولانی شدن سکسکه در هر فردی یک عارضه‌ی آزاردهنده و ناراحت کننده است که زندگی فرد درگیر را مختل می‌کند. تبعات سکسکه‌ی مداوم فقط شامل بعد روانی نیست و غذاخوردن و خوابیدن فرد را هم دربرمی‌گیرد. عوارض سکسکه شامل موارد زیر است.

سکسکه موجب اختلال در صحبت کردن می‌شود.

موجب اختلال در غذا خوردن می‌شود.

سکسکه سبب کاهش سوءتغذیه می‌شود.

فردی که سکسکه مداوم دارد دچار کاهش وزن می‌شود.

یکی دیگر از عوارض سکسکه کم آبی بدن است.

موجب آزار روانی فرد درگیر می‌شود.

سبب ایجاد بی‌خوابی و خستگی می‌شود.

سکسکه به عنوان تظاهرات کرونا ثبت شده است.

     

راه‌های تشخیص سکسکه

آزمایش خون برای تشخیص دیابت، مشکل کلیه، عفونت

آزمایش‌های تصویربرداری مانند تصویربرداری قفسه‌ی سینه (CXR)، توموگرافی کامپیوتری(CT)، آم آر آی (MRI) برای تشخیص مشکلات عصب واگ، دیافراگم و اعصاب فرنیک

آندوسکوپی برای بررسی وضعیت معده

راه‌های درمان

درمان سکسکه در خانه با اقدامات و روش‌های ساده است که به راحتی می‌توانید آن‌ها را انجام دهید.

نفس کشیدن و بیرون دادن هوا داخل یک کیسه‌ی پلاستیکی یکی اولین اقداماتی است که برای رفع سکسکه انجام می‌شود.

به مدت چند ثانیه هوا را داخل ریه‌ها حبس کنید و سپس رها کنید. تکرار چند مرتبه‌ی این کار باعث می‌شود سکسکه متوقف شود.

یک لیوان آب سرد را به صورت جرعه جرعه نوشیدن موجب قطع سکسکه می‌شود.

قرار دادن نصف قاشق چایخوری شکر پشت زبان روند سکسکه را متوقف می‌کند. البته این روش به افراد مبتلا به دیابت توصیه نمی‌شود.

درمان خانگی سکسکه

یک قالب کوچک یخ را بمکید و بعد آن را ببلعید.

با انگشت شست کف دست دیگر را فشار دهید.

با احتیاط با استفاده از یک قاشق زبان کوچک را به بالا فشار دهید.

با دست روی دیافراگم فشار وارد کنید.

برای بند آمدن سکسکه یک قطره سرکه روی زبان خود بچکانید.

خوردن یک قاشق غذاخوری عسل یا کره‌ی بادام زمینی سکسکه را متوقف می‌کند. البته باید آن را روی زبان قرار دهید تا ذوب شود سپس قورت دهید.

داروهای مورد استفاده برای قطع کردن سکسکه سبب درمان قطعی عامل ایجاد کننده می‌شود. دارو‌های زیر برای قطع کردن سکسکه استفاده می‌شود.

                                              درمان های دارویی سکسکه

کلرپرومازین که داروی ضد روانپریشی است.     

متوکلوپرامید که داروی ضد حالت تهوع است.

گاباپنتین که داروی ضد تشنج است.

بنزودیازپین که داروی آرامبخش و مسکن است.

بنادریل که داروی ضد حساسیت است.     

نیفدیپین که داروی ضد فشارخون است.

راه‌های درمان جراحی سکسکه

موثر نشدن درمان‌های غیر تهاجمی پزشک را ناگزیر به استفاده از روش جراحی به عنوان یک روش تهاجمی می‌کند. این روش قطعا آخرین مرحله از درمان است و برای تمام موارد توصیه نمی‌شود. جراحی به شیوه‌های متفاوتی انجام می‌شود. تزریق ماده‌ی بی‌حسی به اعصاب فرنیک یکی از روش‌های جراحی است. در روش بعدی یک ابزار الکتریکی برای تحریک عصب واگ جایگذاری می‌شود. این روش که در درمان صرع هم کاربرد دارد یکی از موثرترین شیوه‌ها به ویژه در سکسکه‌های طولانی مدت است.

یکی دیگر از روش‌های تهاجمی  برای قطع کردن سکسکه  لوله گذاری داخل بینی است. در این روش پزشکان یک لوله‌ی پلاستیکی را از راه بینی وارد معده می‌کنند.

چگونه از بروز سکسکه پیشگیری کنیم؟

 هیچ راه قطعی برای پیشگیری از سکسکه وجود ندارد. با این‌حال تغییر در سبک زندگی عاملی است که می‌تواند تا حدودی سکسکه را قطع کند یا از بروز آن پیشگیری کند. اگر جزو کسانی هستید که به طور مکرر به سکسکه مبتلا می‌شوید توصیه می‌کنیم موارد زیر را رعایت کنید.

حجم وعده‌های غذایی را کم کنید و دفعات آن را بیشتر کنید.

با آرامش غذا بخورید و بدون عجله لقمه‌ها را خوب بجوید.

در موقعیت‌های استرس‌زا قرار نگیرید یا شیوه‌های مقابله با استرس را یاد بگیرید.

از مصرف نوشیدنی‌های گازدار بپرهیزید.

استفاده از مشروبات الکلی را ترک کنید.

مصرف نوشیدنی‌های قندی را تا حد امکان کم کنید.

بدن را در معرض اختلاف دمای ناگهانی قرار ندهید.

سکسکه عارضه‌ی قابل رفع به صورت خودبه‌خودی است اما اگر تا ۴۸ ساعت از بین نرود باید حتما به پزشک عمومی یا متخصص داخلی مراجعه شود.

.................................................................................................................................

خدایا قرار ده روزه‌ام را در این ماه روزه روزه داران واقعى و شب زنده‌داری‌ام را نیز مانند شب زنده داران و بیدارم کن در آن از خواب بی‌خبران و گناهم را بر من ببخش اى معبود جهانیان و درگذر از من اى درگذرنده از گناهکاران ...

خداوندا به حق رحمت بی‌انتهایت به ما کمک کن تا در زمره کسانی نباشیم که از روزه داری بهره‌‏اى جز گرسنگى و تشنگى نمی‌‏برند.

مسافر پرواز رمضان، پروازت بی‌خطر؛ امیدوارم توشه‌ات فراوان باشد و سهم سوغات من دعای شب‌های قدرت

چالش های نسخ الکترونیکی

                  دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی گروه فارماکولوژی

رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِی یَفْقَهُوا قَوْلِی

پروردگارا سینه‌‏ام را گشاده دار، و کار را بر من آسان کن، گره از زبانم بگشاى تا سخنم را درک کنند.

*****************************************************************************************

در مقاله قبلی از منافع  نسخ الکترونیک بطور مفصل صحبت شد. از آچاییکه نسخ الکترونیکی از موضوعات روز در کشور ماست دراین مقاله ازمشکلاتی که برای تعداد زیادی ازهمیهنان ما در کشور پیش آمده صحبت وجریان را مرد آنالیز قرار میدهیم.

تشریح نقایص‌ نسخه‌ الکترونیک که در حال حاضر در حال اجراست، سه درخواست در این حوزه وجود دارد: ایجاد قوانین جدید در حوزه دوراپزشکی و نسخه‌نویسی الکترونیک از راه دور.

‌ایجاد زیرساخت‌های لازم مانند پرونده الکترونیک سلامت و امضای الکترونیک امن .

 استقرار لجستیک نظارتی با حمایت سایر دستگاه‌ها در سازمان نظام پزشکی.

نسخه‌نویسی الکترونیک باتوجه به مقتضیات زمان و پیشرفت فناوری یکی از ملزومات روز است و چه بخواهیم و چه نخواهیم باید به سمت حذف کاغذ، الکترونیکی شدن، دقت و سرعت بیشتر، ارتباط پویاتر و سریع‌تر بین مراکز درمانی، پاراکلینیک، بیمه و ... رویم تا بتوانیم به مردم خدمات بهتر، سریع‌تر و دقیق‌تری ارائه دهیم. منتها مانند هر موضوعی فقط نمی‌توانیم آن را در حالت تئوریک تعریف کنیم، بلکه در عمل باید بسترهای لازم را هم فراهم کنیم.

در کشورهای پیشرفته دنیا نسخه الکترونیک وجود دارد، اما همانطور که در قانون ما هم پیش‌بینی شده، نسخه الکترونیک، تنها نسخه‌نویسی الکترونیک نیست؛ بلکه مطابق قانون پرونده الکترونیک و امضای الکترونیک هم باید با آن همراه باشند؛ به طوری که وقتی پزشک کد ملی بیمار را وارد می‌کند، بداند تاریخچه بیماری‌اش چه هست، تاکنون چه داروهایی دریافت کرده، به چه چیزی حساس است و... و نیاز به حضور اطرافیان نباشد. در عین حال اهمیت امضای الکترونیک هم از این بابت است که نسخه تجویز شده انکارناپذیر باشد و مثلا عنوان نشود که نام کاربری و رمز عبور یک پزشک را پزشک دیگری گرفته و بیمارش را ویزیت کرده یا مثلا عنوان نشود که اصلا این ویزیت در فضای حقیقی اتفاق نیفتاده است. باید توجه کرد که امضای الکترونیک که به وسیله کارت‌های هوشمند الکترونیک یا نرم‌افزارهای نصب شده بر روی موبایل ایجاد می‌شود، ‌قابلیت انکارناپذیری دارد و پزشک نمی‌تواند منکر اصالت نسخه شود.

نسخه الکترونیک از یکم دی ماه ۱۴۰۰ اجباری شده، اما شاهدیم که از پرونده الکترونیک و امضای الکترونیک خبری نیست. 

درباره تبعات اجرای ناقص نسخه‌نویسی الکترونیک، یکی از تبعات این موضوع این است که از آنجایی که پرونده الکترونیک فراهم نیست، پزشک نمی‌تواند به تاریخچه بیماری بیمار دسترسی داشته باشد و دقت لازم وجود ندارد. همچنین در حوزه امضای الکترونیک ممکن است این امضا قابل انکار بوده و اصالت نسخه مشخص نباشد و نتوانیم در آینده حقوق انتظامی بیمار و پزشک را پیگیری کنیم. اگر پزشکی مدعی شود که من این نسخه را تولید نکردم، بنابراین نمی‌توان پیگیری‌های آینده درباره قصورهای احتمالی را برای بیمار متصور دانست.

سازمان نظام پزشکی، سازمانی صنفی است که به پزشک شماره عضویت داده و در عین حال حقوق انتظامی بیمار و کرامت صنفی را دنبال می‌کند. حال کار دیگری که باید انجام دهد، پایش و نظارت روند نسخه‌نویسی و پرونده الکترونیک است؛ به طوری که هم حقوق بیمار به عنوان اولین شعار سازمان نظام پزشکی و هم حقوق پزشکان محفوظ بماند.

بر این اساس دولت بایستی سعی کند که هرگونه همکاری و هماهنگی را با سازمان‌های بیمه‌گر، وزارت بهداشت و ... داشته باشید تا این اعتماد به جامعه پزشکی داده شود که در صورت پیوستن به نسخه الکترونیک خودشان و بیماران ضرر نمی‌کنند. با این حال متاسفانه سرعت اینترنت در کشور پایین است، قطعی برق داریم، تعداد استاندارد ویزیت بیمارمان مانند کشورهای دیگر نیست. در کشورهای پیشرفته یک پزشک روزانه شش تا هفت بیمار ویزیت می‌کنند و با ویزیت همین تعداد هم تامین است. ویزیت پزشک در این کشورها مانند کشور ما نیست که ارزش نسبی‌اش نسبت به کالاهای اساسی یک‌دهم و یک‌هفتم شده باشد. بنابراین در کشور پشت در اورژانس و ... تعداد بیماران زیاد است، سرعت اینترنت پایین است.

نوع پلتفرمی(زیرساخت ، برنامه) که ایجاد شده و بستری که بیمه‌ها برای نسخه الکترونیک آوردند، به راحتی در دسترس نیست و دشواری‌هایی دارد، کدهای داروها گاهی ایرانی و گاهی خارجی است، برخی خدمات تعریف نشده است، داروهای ترکیبی تعریف نشده‌اند، داروخانه نمی‌تواند مستقیما به پزشک اطلاع دهد که مثلا نسخه‌ات ایرادی دارد یا داروی مشابه را دارم و چه کنم و در نتیجه بیمار را باید دوباره سراغ پزشک بفرستند.

در برخی خدمات مانند فیزیوتراپی و بینایی سنجی هنوز این بستر اجرا نشده است. بیمه بانک‌ها نتوانستند الکترونیک شوند، بیمه شرکت نفت هنوز نتوانسته الکترونیک شود. پیامکی که به عنوان کد ورود می‌آید، گاهی دچار اختلال می‌شود..

به هر حال استفاده از نسخه الکترونیک موضوعی شبانه‌روزی است. بر این اساس باید پشتیبانی ۲۴ در هفت داشته باشد؛ یعنی برنامه ای برای هفت روز هفته و ۲۴ ساعت روز ایجاد شده و در اختیار سازمان نظام پزشکی قرار گیرد. همچنین بودجه مربوطه هم در اختیار سازمان نظام پزشکی قرار گرفته و دبیرخانه وارد سازمان نظام پزشکی شود. همه این‌ها ملزوماتی است که نیاز به برنامه ریزی و هزینه دارد و کار ملی بزرگی است که باید با همراهی بهتر و بیشتری انجام می‌شد و سازمان نظام پزشکی بیشتر جدی گرفته می‌شد. این کارها انجام نشده ولذا وقتی امروز از پزشکان درباره نسخه الکترونیک سوال می‌کنیم، چه آنهایی که نسخه الکترونیک را اجرا می‌کنند و چه آنهایی که نسخه الکترونیک را اجرا نمی‌کنند، همه نگرانی دارند و ناراضی‌اند. وقتی این موارد را می‌شنویم، جای تاسف است که گوش شنوایی نیست و همچنان بر این طبل می‌کوبند که همه باید نسخه الکترونیک را اجرا کنند. اما باید پرسید به چه قیمتی، آیا به قیمت تشویش اذهان و سرگردانی بیماران؟.

یقینا برای انجام نسخه الکترونیک نیاز به یک پشتیبانی ۲۴ ساعته در هفت روز هفته بدون تعطیلی داریم؛ به طوری که کارشناسانی در سازمان نظام پزشکی مستقر شوند تا اگر در جایی اختلالی در زمینه صدور نسخه الکترونیک ایجاد شد، بلافاصله آنلاین باشند و ایراد را برطرف کنند. اگر کارت پزشکی گم شد و نمی‌تواند وارد حساب کاربری خودش شود، بلافاصله بتوانیم در کمترین زمان کارتش را جایگزین کرده و رمز موقتی به او بدهیم تا بتواند نسخه‌نویسی را انجام دهد. ممکن است در کشور صدها هزار یا چند میلیون نسخه تولید شود، اگر چند مورد از آن‌ها نسخه حیاتی باشد که بعدا منجر به شکایت یا قصور شوند، برای ایجاد مشکلاتی حتی در سطح ملی کفایت می‌کند. بنابراین کار بسیار ظریف است و باید دبیرخانه این کار در جای مستقلی مانند سازمان نظام پزشکی مستقر شود.

درباره امنیت امضای الکترونیک پزشکان باید از سخت‌افزار و نرم‌افزاری استفاده کرد که امضای الکترونیک پزشک و اصالت نسخه انکارناپذیر باشد؛ به عبارتی هرکسی نتواند نسخه را تولید کند و فقط یک نام کاربری و رمز عبور ساده نباشد. در حال حاضر اگر پسورد و نام کاربری پزشک در اختیار فردی قرار بگیرد، به راحتی می‌تواند نسخه تولید کرد و سوءاستفاده می‌شود. اما وقتی کارت الکترونیک در اختیار پزشک است، از طریق پیامکی که به او داده می‌شود، ‌از طریق تعهدی که از او گرفته می‌شود، مشکلی ایجاد نمی‌شود. پشتیبانی ۲۴ ساعته در هفت روز هفته هم برای این است که اگر هک یا سرقتی رخ داد، بلافاصله بتوانند وضعیت را درست کنند. در این صورت حقوق بیمار و پزشک بهتر محفوظ می‌ماند.

برای اینکه مردم استان و بیمه شدگان دچار مشکل و سردرگمی نشوند، دسترسی ثبت نسخه الکترونیک در سامانه بیمه سلامت برای پزشکان و مراکز درمانی غیر طرف قرارداد نیزبایستی ایجاد بشود تا فرآیند الکترونیکی نسخه نویسی دچار مشکل نشود و مردم نیز بتوانند خدمات مورد نیاز خود را الکترونیکی دریافت کنند.

باید توجه کرد که  مشکلاتی که سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک در کشور مبتلابه  آن است، همچنان پابرجاست. مهمترین مشکلی که دارد، مشکل در زیرساخت‌های ارتباطی و پشتیبانی است که درست کار نمی‌کنند و قطعی دارند که در داروخانه بیشتر خودش را نشان می‌دهد.

در عین حال بحث امنیت سامانه‌های نسخه الکترونیک هم مطرح است که هنوز گواهی امنیتی نسخه الکترونیک صادر نشده است. باید گواهی امنیتی برای حفظ این سیستم به صورت جدی پیگیری شود تا مورد دستبرد و هک قرار نگیرد.

هرچند که ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای پیشرفته باید از سال‌ها پیش فعالیت خود را در الکترونیکی کردن نظام درمان آغاز می‌کرد، اما همین آغاز نیز به شرط فراهم کردن به موقع زیرساخت‌ها برای پوشش دهی همه مناطق مطلوب است.

طرح نسخه  الکترونیکی که در ماه‌های اخیر واکنش‌های زیادی را برانگیخته، حالا با تعیین ضرب‌الاجل برای اجرای کامل آن با انتقادات تازه‌ای روبه‌رو شده است. در آخرین اتفاق، انتشار اطلاعات شخصی وزیر بهداشت به عنوان یکی از بیمه‌شدگان بیمه سلامت باعث شده است که مخالفت‌ها با اجرای این طرح، رنگ و بوی دیگری بگیرند. تا پیش از این عمده انتقادات معطوف به ضعف عملکردی سامانه‌های نسخه‌نویسی و کندی و اختلال در فرآیند درمان بود.

اما حالا موضوع امنیت سامانه‌ها و چگونگی حفظ محرمانگی اطلاعات بیمه‌شدگان نیز به مجموعه چالش‌های این طرح اضافه شده است. هنوز اقدامات قانونی لازم برای اخذ «گواهی ارزیابی امنیتی افتا» سامانه‌های بیمه سلامت و تامین اجتماعی انجام نشده است و این سامانه‌ها فاقد امنیت سایبری لازم تشخیص داده شده‌اند. بسیاری از کارشناسان معتقدند که اجرای این طرح با ضعف‌های موجود، نه تنها اهداف و مزیت‌های مورد انتظار را تامین نمی‌کند، بلکه ریسک بروز اختلال در فرآیند درمان را هم افزایش می‌دهد.

در ماه‌های اخیر اعلام شد که از اول دی ماه، صدور و پذیرش نسخه‌های کاغذی برای همیشه پایان می‌یابد و تمام فعالان سیستم بهداشت و درمان موظفند از نسخه الکترونیک استفاده کنند. با گذشت کمتر از ۱۰ روز از دی ماه و گلایه‌های متعدد نسبت به اختلال ایجاد شده، مقرر شد که پذیرش نسخه‌های کاغذی تا اردیبهشت ۱۴۰۱ همچنان ادامه پیدا کند. در این اطلاعیه تاکید شده بود که این امکان تنها برای جلوگیری از اختلال در موارد خاصی است که سامانه‌ها با مشکل مواجه باشند و به معنی عقب‌نشینی در مهاجرت به سیستم جدید نخواهد بود. در ادامه تمامی پزشکان موظف شده بودند تا همچنان تا جای ممکن از سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک استفاده کنند. اما حالا مشاهدات میدانی موجود در برخی مطب‌ها، مهر تاییدی بر این امر است که اجرای هیچ طرحی با اجبار و فشار نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

برخی بیماران به تازگی اظهار کرده‌اند که پزشکان همچنان نسخه کاغذی صادر می‌کنند و در مرحله بعدی، منشی مطب با دسترسی داشتن به نام کاربری و رمز عبور پزشک، اقلام نسخه را در سامانه وارد و به عبارتی نسخه الکترونیکی صادر می‌کند. در گزارشی آمده است(روزنامه خراسان)، برخی افراد اعلام کرده‌اند که علاوه بر پرداخت حق ویزیت معمول پزشک، وادار شده‌اند تا برای صدور نسخه الکترونیک هم مبلغ جداگانه‌ای به منشی پرداخت کنند.  به نظر می‌رسد علت اصلی تمایل برخی پزشکان به انتقال کار نسخه‌نویسی الکترونیک به دستیاران یا منشی‌های‌شان، مشکلات متعددی باشد که بارها بر آن تاکید شده، اما سیاستگذاران این حوزه توجه چندانی به آن نکردند. در مصاحبه‌ای که اخیرا مسئول اتاق فکر سلامت بین‌الملل سازمان نظام پزشکی با «سلامت نیوز» انجام داده، ضمن برشمردن چالش‌های این طرح، به بررسی علل بی‌میلی پزشکان به استفاده از سامانه‌های نسخه الکترونیک و گاه سپردن کار صدور نسخه الکترونیکی به اشخاص ثالث پرداخته است. حجم بالای تعداد ویزیت روزانه‌ای که هر پزشک در ایران انجام میدهد را مانعی جدی در مسیر نسخه‌نویسی الکترونیکی اعلام است: شاید یک پزشک متخصص در کشور دیگر روزی ۵ یا ۶ بیمار را ویزیت کند که اگر این میزان را با آمار ویزیت ۸۰ یا ۹۰ بیمار در مراکز دولتی و دانشگاهی و حتی برخی مطب‌های خصوصی مقایسه کنیم می‌بینیم نسخه‌نویسی الکترونیک برای این حجم بالای بیمار در توان و کنترل پزشک نیست.‌

این تعداد بالای بیمار و این سرعت اینترنت و عدم دسترسی آسان به این سیستم پزشک نمی‌تواند به بیمار خدمات مناسبی دهد و فکر و وقت محدودی که برای بیمار دارد را باید صرف مسائل حاشیه‌ای کند که از معاینه صحیح و درمان صحیح خدای ناکرده غافل می‌ماند‌.» این در حالی است که دسترسی غیرقانونی منشی  مطب‌ها به نام کاربری پزشکان و داشتن امکان ورود به سامانه، نه تنها ریسک نقض محرمانگی اطلاعاتی بیماران را دو چندان می‌کند، بلکه چالش‌های دیگری مانند تجویز اشتباه دارو را به همراه خواهد داشت که می‌تواند سلامت بیماران را تهدید کند.

دسترسی داشتن منشی مطب‌ها به حساب کاربری نسخه‌نویسی پزشک، ناامنی در برابر حملات سایبری و امکان هک و نشت اطلاعات، تنها گزینه‌های خطرآفرین برای حفظ امنیت اطلاعاتی در نسخه‌های الکترونیکی نیستند. یکی دیگر از چالش‌های مهمی که پیرامون این طرح مورد تاکید قرار می‌گیرد، فعال نشدن امضای الکترونیکی پزشکان برای صدور نسخه است. از نظر قضایی، اصالت نسخه‌هایی که بدون امضای الکترونیکی صادر شده باشند قابل تایید نیست و چنانچه قصور پزشکی رخ دهد و نیاز به پیگیری قضایی باشد، نمی‌توان به این نسخه‌ها استناد کرد.

در بیمارستان‌های آموزشی، رزیدنت، اینترن و پذیرش همه دسترسی مستقیم به پروفایل یا اکانت پزشک را خواهند داشت، در این پروسه شاید خود پزشک به صورت کامل نتواند نسخه‌هایی که به اسمش نوشته شده یا خدماتی که دریافت شده است را رصد کند. بنابراین صرفا هک کردن سیستم یا پایین بودن سطح امنیت یا عدم داشتن استانداردهای مناسب در برنامه‌ای که برای نسخ الکترونیک در نظر گرفته شده مطرح نیست. این دسترسی‌ها هم باعث ایجاد شائبه فساد‌آوری خواهند شد و ممکن است در سطوح مختلف هم باعث نوشتن نسخه‌های خارج از سیستم نظارتی پزشک در کارتابل او شود.

یکی از مزایایی که برای طرح نسخه‌نویسی الکترونیک مطرح می‌کنند، جلوگیری از قاچاق دارو است. اما این بحث جامع نیست. مثلا در اقلام ارتوپدی از جمله پروتزهای ارتوپدی که مصارف جراحی دارند، دارای کد IRC بوده و امکان قاچاق معکوس برای دریافت دلار دولتی وجود ندارد. در زمینه قاچاق دارو قاعدتا افراد دیگری باید پاسخگو باشند.

اقلامی که به صورت نسخه‌های مازاد یا نسخه‌های کاذب از داروخانه‌ها جعل می‌شوند، در این سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک هم امکان قاچاق دارند و حتی این کار می‌تواند با دست یافتن به کد کاربری پزشک بیشتر هم بشود.» ‌الکترونیکی شدن نسخه‌ها و انتقال فرآیندهای درمانی به زیرساخت‌های ‌IT، بدون شک می‌تواند مزیت‌های بسیاری برای بخش‌های مختلف کشور ایجاد کند. سیستم سلامت و درمان یکی از بخش‌هایی است که در سال‌های اخیر از تحول دیجیتال صورت گرفته در کشور عقب مانده و نتوانسته پا به پای دیگر بخش‌ها رشد کند و اجرای همین طرح نسخه الکترونیک و پرونده دیجیتال سلامت افراد می‌تواند کلید تحول این بخش باشد. اما کارشناسان تاکید دارند که این امر نباید موجب اجرای شتاب‌زده چنین طرح‌های حساسی شود.

نسخه نویسی الکترونیک به تکامل تدریجی نیاز دارد

تصمیم‌گیری‌های بخشنامه‌ای بدون ایجاد زیرساخت مناسب ما را به این سمت می‌برد که از یک اقدام با ماهیت مناسب مثل نسخه الکترونیک، سلامت افراد در معرض خطر قرار گیرد و بدون شک در صورت بروز مشکل، ابتدایی‌ترین و اصلی‌ترین متضرران اجرای ناقص و غیر اصولی این طرح بیماران خواهند بود.

چکیده یک مقاله تحقیقی:

مشخصات نویسندگان مقاله چالش های به کارگیری نسخه نویسی الکترونیک

علیرضا اکبری - دانشجوی کارشناسی پرستاری، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران.

زهرا رشیدی - دانشجوی کارشناسی فناوری اطلاعات، گروه فناوری اطلاعات سلامت، دانشکده پیراپیزشکی، دانشگاه علوم پزشکی لرستان، لرستان، ایران.

فاطمه ولی پور بابلی - دانشجوی کارشناسی پرستاری، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس، بندرعباس، هرمزگان، ایران.

نســـخه نویســـی دارویی یکی از ابزارهای درمانی پزشـــکان اســـت که به منظور برقراری ارتباط در زمینه تصـــمیمات دارودرمانی از آن اســـتفاده میکنند.مشکلات و محدودیتهای نسخه نویسی کاغذی و مزایا فناوری اطلاعات و ارتباطات موجب شده که نسخه نویسی الکترونیک مورد توجه بیشتر قرار گیرد .هدف از این مطالعه بررسی کمی و کیفی روش نسخه نویسی الکترونیک وشناخت زمینه های لازم برای به کارگیری آن میباشد .روش کار: این مطالعه از نوع مقاله مروری بوده که در سال 2020 میلادی 1399) شمسی) انجام گردید.برای یافتن مقاله های مرتبط با پژوهش، از کلیدواژه های prescription،medical وelectronic و معادل فارســی آنها در پایگاه های sid و موتورهای جســتجوی pubmed و google scholarاستفاده شده است.این جستجو با در نظر گرفتن محدودیت زمانی از سال 2005 تا سال 2020 و همچنین موجود بودن متن کامل مقاله در سال 1399 صورت گرفت.سپس با هدف حذف مقالات تکراری با استفاده از برنامه Endnote استفاده شد.سرانجام 3 پژوهشگر به بررسی عنوان و خلاصه 25 مقاله پرداختند و تعدادی مقاله، مورد بررسی کامل قرار گرفت.یافته ها: دربررسی 10 مقاله برگزیده شده، یکی از مقالات به تاثیر %91در بهبود سیستم تجویز و توزیع،%93در خوانایی نسخه ها،%90 راحت بودن بیماران در رابطه با حریم خصو صی و %94 کاهش خطا ا شاره نموده ا ست.علاوه بر آن در 4 مورد از برر سی ها ن شان داده شده که به کارگیری سیستم نسخه نویسی الکترونیک در کنار بهبود انتقال و بررسی صحت نسخه ها، وجود تمام اطلاعات کلیدی را برای انتقال اجباری میکند.در یک مقاله تفاوتی در حجم ارتباط بین داروســازان و تجویز کنندگان بین نســخه دســتی و الکترونیک وجود نداشــت. یکی مقاله دیگر به آمار %96,6 نیاز به یادگیری مهارتهای جدید جهت کار با سیستم نسخه نویسی الکترونیک اشاره دارد . در 3 مقاله از مقاله های بررسی شده مهمترین مشکلات ذکر شده شامل تداخل در گردش کار، تاخیر در پردازش داده ها و بروز خطاهای جدید دارویی و نیاز به یادگیری گزارش شده است.نتیجه گیری: به کار بردن سیستم تجویز نسخه اکترونیک به طور کلی موجب افزایش انعاطف پذیری پزشکان عمومی، بهبود مدیریت نسخ دارویی وکاهش خطاهای دارویی میشود

درحال حاضر:

سازمان تامین اجتماعی اعلام کرد برای عدم سرگردانی مردم، فعلا می‌پذیریم که ۲۰ درصد نسخ‌مان به صورت کاغذی باشد که البته اکنون عملا این میزان بیش از ۲۰ درصد است و در داروخانه‌ها بین ۳۰ تا ۴۰ درصد نسخی که از بیمه تامین اجتماعی می‌آید، کماکان کاغذی است؛ یعنی بیش از سقفی که تامین اجتماعی مشخص کرده، پزشکان نسخه کاغذی می‌نویسند.

زیرساخت‌های ارتباطی و پشتیبانی هم بسیار مهم است که تقویت آن بر عهده خود سازمان‌های بیمه‌گر است. باید این ارگان‌ها باهم بنشینند و این مشکلات را رفع کنند تا از ابتدای اردیبهشت سیستم نسخه الکترونیک بدون ایراد کارش را انجام دهد. در عین حال امیدواریم تمامی بیمه‌ها هم به این سیستم متصل شوند. همچنین بیمه‌های مکمل درمان هم باید در این سیستم دیده شوند. در حال حاضر بحث بیمه‌های مکمل باری به  دوش داروخانه‌هاست که برای پرداخت هزینه از داروخانه پرینت می‌خواهند. اگر این بیمه‌ها هم به سیستم متصل شوند، مشکل بیماران بسیار کمتر می‌شود.

........................................................................................................................................................................................................

درواقع فقر عریانی و گرسنگی نیست، فقر آن است که روز و شبمان را بی‌اندیشه سر کنیم، فقر همان گردوخاک نشسته بر کتاب‌های نفیس کتابخانه‌ها است، فقر نبود آگاهی و دانش و تکنولوژی روز است که امید آنکه روزگارمان سرشار از ثروت و غنای علم و دانایی و کمال باشد تا سیلاب تحریم‌های جهانی نتواند قلب سرزمینمان ایران را به لرزه درآورد.

محاسن نسخ پزشکی الکترونیکی

                                   محاسن نسخ پزشکی الکترونیکی

دکتر حسین جعفری عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی گروه فارماکولوژی

               به نام آنکه  خلاق جهان است                    امید بی پناه و بی کسان است

                  به نام آنکه یادآور او تسلی بخش عاشقان  است  و   ...............

بحث نسخه الکترونیک یکی از الزامات امروزه حوزه درمان است. فارغ از اینکه قانون چه می‌گوید یا اینکه مسائل بیمه‌ای چه می‌گویند، موضوع درمان در عصر امروز باید بتواند از تکنولوژی‌های روز استفاده کند که یکی از این تکنولوژی‌ها، فناوری اطلاعات است.

برای اینکه بتوانیم در حوزه فناوری اطلاعات، اطلاعات بیماران را به صورت یکنواخت در اختیار داشته و از آن به صورت هوشمند استفاده کنیم، نیاز است که اطلاعات بیمار را در تمام مراجعاتش ثبت و ضبط کنیم و آن را بر اساس کدهایی که به آن تعلق می‌گیرد با زبان بین‌المللی کُدینگ جمع‌بندی کنیم تا پزشکان و سایر کارکنان حوزه بهداشت و درمان و سیاستگذاران بتوانند برای اقدامات درمانی، سیاستگذاری و ... از  آن استفاده کنند

.

وقتی تمام اطلاعات بیماران وجود داشته باشد، پزشکان بهتر می‌توانند تصمیم بگیرند که سیر بیماری به چه صورت بوده و بیمار به چه درمان‌هایی بهتر جواب می‌داده است، این درمان‌ها برای بیمار چه عوارضی داشته و در عین حال هزینه‌هایش چطور کنترل می‌شود. دومین ذینفع این اقدام پزشکان هستند؛ زیرا در کوتاه‌ترین زمان و با دیدی باز می‌توانند تصمیم بگیرند. به عنوان مثال اگر بیماری به دارویی حساسیت داشته باشد، در سوابق او ثبت شده و پزشک به سرعت می‌تواند تصمیمات درستی بگیرد و در عین حال تداخل دارویی و عوارض داروها بر روی بیماران را کنترل کند.

در عین حال با استفاده از فناوری‌های اطلاعات در حوزه درمانی، بیمه‌ها و دولت نیز منتفع شده و می‌توانند تصمیمات بهتری اتخاذ کنند تا منا بعشان را در حوزه‌هایی که بیشتر نیاز است، متمرکز کنند. بنابراین ورود به این حوزه یک الزام و نیاز است. بر این اساس هم کشورها مباحث مختلفی را مطرح کرده‌اند. باید توجه کرد که برای اجرای اقداماتی مانند نسخه‌نویسی الکترونیک، بیماران و جامعه پزشکی دو سر طیف هستند که باید همکاری بالایی داشته باشند. در کنار این همکاری، قوانین و دستورالعمل‌ها مطرح می‌شوند. بنابراین هم بیماران باید بدانند که استفاده از این تکنولوژی به نفع آنهاست و هم پزشک باید بداند که از این اقدام منتفع می‌شود. در کنار این هم قوانین کشورها تکمیل شده و زیرساخت‌هایی ایجاد می‌شود تا بتوانند کاستی‌ها را جبران کنند.

انصافاً در این زمینه اقدامات خوبی هم با توجه به محدودیت‌هایی که در کشور وجود داشته، در سال‌های اخیر در وزارت بهداشت، سازمان‌های بیمه‌گر، سازمان نظام پزشکی انجام شده و وزارت ارتباطات هم کمک‌های زیادی انجام داده و قدم‌هایی بزرگی برداشته شده است؛ به طوری که در سال گذشته بخشی از پرونده الکترونیک سلامت افتتاح و مباحث فنی آن اجرا شده است.

طبق پایلوت‌هایی که در حوزه اجرای نسخه‌نویسی الکترونیک انجام شده است، خوشبختانه استحقاق‌سنجی توسط سازمان بیمه‌گر به صورت کامل در حال انجام است و بیش از 95 درصد داروخانه‌ها به سیستم متصل شده‌اند تا قابلیت دریافت نسخه الکترونیک و نسخه‌پیچی الکترونیک را هم داشته باشند. این اقدامات خوبی است که وزارت بهداشت، بیمه‌ها و... تلاش کردند و بستر انجام این اقدام فراهم شده است.

تاکنون در هیچ کشوری نسخه الکترونیکی به صورت کامل اجرا نشده است. به هر حال بخشی از کارها باید به مرور تکمیل شود، اما برای فراگیر شدن آن زمان نیاز است.

گفته شد ، تغییر قیمت و افزایش تعرفه های پزشکی در کلیه مراکز درمانی نیازمند نسخه نویسی الکترونیکی می‌باشد از این رو می بایست پزشکان نسبت به فعال سازی نسخه آنلاین خود اقدامات لازم را انجام دهند.

بر همین اساس حذف دفترچه های درمانی کاغذی تامین اجتماعی از ابتدای اسفند ۹۹ کلید خورد و دیگر دفترچه های بیمه جدید برای کسانی که برگه دفترچه آنها و یا اعتبار آن تمام شده است، صادر نشد. همچنین حذف دفترچه های کاغذی بیمه سلامت نیز از ابتدای اردیبهشت سال جاری شروع و بعد از آن به ترتیب بیمه های دیگر نیز شرایط لازم را برای نسخه الکترونیک فراهم می‌کنند.

این طرح با هدف هوشمند سازی و نظام‌مند کردن شیوه درمان، صرفه‌جویی در هزینه‌ها، کاهش اشتباهات نسخه خوانی، کاهش تداخلات دارویی، کاهش مراجعات حضوری و افزایش فرهنگ مشاوره آنلاین پزشکی اجرایی شده است. پزشکان عضو شده در پلتفرم پذیرش۲۴ می‌توانند از این به بعد به جای نسخه نویسی های سنتی با دفترچه بیمه، بیماران مطب خود را با کد ملی آنها ویزیت کنند و برای آنها نسخه الکترونیک ثبت نمایند. همچنین قابلیت مشاوره آنلاین پزشکی نیز در این سامانه فعال می باشد که می‌تواند مراجعات حضوری بیماران را کاهش داده و موجب تسریع درمان آنها و افزایش نوبت های پزشک شود.

فرآیند نوشتن نسخه الکترونیک توسط پزشک چگونه است؟

در این طرح, پزشک می بایست ابتدا در سامانه ثبت نام نسخه الکترونیک بیمه سلامت و بیمه تامین اجتماعی ، ثبت نام خود را انجام دهد و بعد از ثبت نام برای نوشتن نسخه آنلاین، از سامانه نسخه نویسی پذیرش۲۴ استفاده نماید. پزشک کد ملی بیمار را در سیستم ثبت می‌کند، سیستم اطلاعات بیمه ای که آیا فرد تحت پوشش بیمه می باشد و چه بیمه ای دارد را نشان می دهد، همچنین پرونده سلامت الکترونیک بیمار نیز به پزشک نشان داده خواهد شد

.

بعد از ثبت نسخه الکترونیکی، حق الزحمه پزشک نیز تا آخر همان روز یا نهایتا تا صبح روز بعد به حساب پزشک واریز خواهد شد و این دقیقا مانند دریافت پول نقد از بیمار می باشد. که این امر برای افراد بیمه شده و همچنین پزشک خوشایند است و ظرف ۲۴ ساعت پزشک پول خودش را به راحتی دریافت میکند.

امروزه اکثر سازمان‌ها به نقش ابزارها و سیستم‌های مختلف مدیریت در هدایت و یکپارچگی فعالیت‌ها در فرایندهای کاری پی برده‌اند. سیستم های مدیریت یکپارچه می‌توانند ازجنبه ها و دیدگاه های مختلفی به بررسی فعالیت ها و خدمات مراکز درمانی بپردازند و یک یا چند بعد مرکز را مورد توجه قرار داده و موجب رضایتمندی گروه‌های خاصی شوند.

از جمله قابلیت های پذیرش۲۴ در این زمینه می‌توان به امکان اتصال تجهیزات سخت افزاری 

نوبت دهی اشاره نمود، که با استفاده از این قابلیت مدیران مراکز درمانی و پزشکان می‌توانند در امر منابع انسانی تسهیلاتی ایجاد کرده و برای بهره وری آنها به بهترین نحو عمل کنند. جزئیات این امکانات به شرح زیر است:

• بارکدخوان

جهت دریافت اطلاعات هویتی بیماران در گیت های ورودی

• پرینتر

امکان اتصال انواع پرینتر حرارتی، لیزری و… جهت پرینت فاکتورها، صورت حساب، نوبت آینده، فراخوان نوبت و…

• کیوسک

قابلیت فعال سازی انواع کیوسک خدمات الکترونیک جهت استفاده در سامانه فراخوان نوبت یا جهت گرفتن نوبت

• تابلوهای نمایشگر

امکان اتصال به انواع نمایشگرها جهت نمایش اطلاعات نوبت و فراخوان در سامانه

• کیپد

امکان اتصال به انواع کیپد جهت فراخوانی نوبت

• بلندگو

قابلیت اتصال به هر تعداد بلندگوی لازم برای پخش اصوات گوناگون در زمان لازم

• گیت

امکان پیاده سازی گیت برای مدیریت ورود و خروج بیماران احراز صلاحیت شده

• انواع دستگاه POS

قابلیت برقراری ارتباط با دستگاه POS جهت پرداخت هزینه ها

تیم تولید محتوای پزشکی و سلامتی پذیرش24

تیم تحریریه پذیرش24 متشکل از پزشکان متخصص و پرستاران دارای مجوز، مترجمان و نویسندگان با تجربه در حوزه تولید محتوای پزشکی و سلامتی تمام تلاش خود را در جهت اطلاع رسانی و آگاهی سازی کامل و جامع در خصوص داروها، بیماری‌ها و سایر اطلاعات سلامتی برای استفاده عمومی کاربران پذیرش24 از منابع معتبر علمی به کار می‌بندد

.

مدت های طولانی است که معمولا در تمامی مشاغلی که نیاز به ارتباط متقابل بین مراجع یا مشتری و کارفرما یا مدیر است استفاده از روش های جایگزین قدیمی مثل سیستم پیامکی برای اطلاع رسانی ها رایج شده است. بیمارستان ها ، مراکز درمانی و مطب ها ارتباط دائمی با مراجعان خود دارند. به همین دلیل استفاده از سیستم پیامکی در آنها میتواند بسیار در بهره وری در درمان و افزایش نرخ رضایت مشتریان تاثیرگذار باشد. سامانه های پیامکی علاوه بر قابلیت های بسیار زیادی که دارند نقش بسیار پر رنگی میتوانند در تبلیغات پزشک ایفا کنند

.

در سامانه پیامکی نرم افزار نوبت دهی پذیرش۲۴ دو اصل بسیار اساسی در نظر گرفته شده است که به تشریح آن ها میپردازیم :

صرفه جویی در زمان :

مدیریت زمان در شلوغی بیمارستان و مطب بسیار اهمیت دارد. سیستم پیام رسان نرم افزار نوبت دهی پذیرش۲۴ دو قابلیت اساسی برای مدیریت زمان بیماران و مراکز درمانی دارد :

اطلاع رسانی نوبت

زمانی که بیمار این توانایی  را پیدا کرد که به طور آنلاین پزشک مورد نظر خود را انتخاب کند و به صورت کاملا اتوماتیک نوبت خودش را دریافت کند ، سیستم پیامکی این امکان را در اختیار او قرار میدهد تا جزییات نوبت ثبت شده ی خود را به صورت پیامک دریافت کند. این قابلیت همچنین برای بیمارستان یا پزشک کاربردی است. زیرا که بهره وری از زمان را افزایش میدهد و یک دسته بندی مرتب و جامع از نوبت های دریافت شده به آنها میدهد.

لغو یا جابجایی نوبت

بیمار با استفاده از این سیستم میتواند بدون نگرانی نوبت خود را لغو و یا جابجا کند. و اطلاعات ثبت شده ی جدید دوباره به آنها پیامک شود. این سیستم برای پزشک یا بیمارستان هیچ مشکل یا خللی ایجاد نخواهد کرد چراکه تغییرات انجام شده به صورت اتوماتیک نوبت ها را تغییر داده و مجددا تنظیم خواهد کرد.

 بهره وری در هزینه :سیستم پیامکی میتواند با دو قابلیت زیر مرکز یا پزشک را هرچه بیشتر در صرفه جویی در هزینه و بهره وری در درمان یاری کند.

عدم نیاز به پیگیری دستی

نیاز به پیگیری لغو یا جابجایی نوبت ها میتواند برای هر بیمارستان یا پزشکی هزینه بر باشد. اما با سیستم پیامکی هوشمند نیازی نیست تا مجددا با تلفن زدن هزینه را از دست داد و همچنین در زمان صرفه جویی خواهد شد.

نظر سنجی پیامکی

سیستم نظرسنجی در نرم افزار نوبت دهی پذیرش۲۴ سوالات از پیش تعیین شده ای توسط مرکز درمانی یا پزشک را دارد که برای بیمار ارسال کرده و از بیمار میخواهد که نظرش را در مورد رضایت از فرایند درمان بیان کند

.

این روش به طور کلی علاوه بر بالا بردن تعامل میان پزشک و بیمار باعث رضایتمندی بیمار از پیگیری مرکز درمانی و همچنین بهره وری در درمان میشود.

نرم افزار نوبت دهی پذیرش۲۴ با زیر ساختی قوی در سیستم ارتباط با مشتری به صورت پیام کوتاه آماده ی خدمت رسانی به مراکز درمانی ، بیمارستان ها و مطب پزشکان میباشد. شما میتوانید با استفاده از دموی رایگان به مدت یک ماه از مزایا و امکانات این نرم افزار آگاه شوید.

درحال حاضر می‌توان با نسخه‌هایی که مشخص نیست منشأ آن‌ها کجاست، دارو‌های حیاتی را از داروخانه خارج کرد و به بازار سیاه فرستاد، اما نسخه الکترونیک جلوی چنین فسادی را می‌گیرد

.

 بسیاری از مراکز درمانی کشور با شیوع کرونا دو تجربه غنی را پشت سر گذاشتند؛ پرهیز از نسخه کاغذی و اعتماد به شبکه داخلی یا اینترنت مرکز و مواجه با نقص بزرگی به‌نام پرونده سلامت بیمار.

این روز‌ها اگر به یکی از بیمارستان‌ها سر زده باشید، حتماً دیده‌اید که بعد از معاینه، نسخه‌ای در اختیار شما قرار نمی‌گیرد و اگر بخواهید به بخش‌های دیگری مثل رادیولوژی یا داروخانه مراجعه کنید، کافی است نام یا کد ملی‌تان را بگویید و تمام؛ هم دارو حاضر است هم در بخش رادیولوژی یا حسابداری منتظر شما هستند.

 این شرایط فقط برای پیشگیری از انتقال ویروس یا روان‌سازی کار‌ها نیست، بلکه پایه‌ای است برای ترمیم نقصان بزرگی به‌نام بی‌اطلاعی از سوابق بیمار.

در گزارش‌های متعدد دیده شده بیمارانی که با علائم کرونا به مراکز درمانی رفته بودند، اما با آزمایش‌های ابتدایی تازه در جریان بیماری‌های زمینه‌ای پنهان یا بیماری‌های خطرناکی مثل سرطان و تالاسمی در بدن خود قرار گرفته بودند.

 به نظر شما تا مشخص شدن نتیجه چنین آزمایش‌هایی چقدر پروسه درمان عقب می‌افتد؟ چقدر امکان خطای پزشکی وجود دارد؟ چرا باید یک بیمار با علائم کرونا به درمانگاه برود و تازه آنجا معلوم شود که به فشار خون یا دیابت مبتلاست، کمبود ویتامین دارد یا حساسیت دارویی؟ما هر بار که به مراکز درمانی می‌رویم مثل آدمی که از کره دیگری آمده باشد، از صفر شروع می‌کنیم و تا جایی که از وضعیت سلامت خود یا دارو‌هایی که مصرف می‌کنیم باخبر هستیم، دکتر را هم در جریان قرار می‌دهیم و بقیه‌اش را هم می‌سپاریم به تقدیر.

مراکز درمانی ما در اوج بحران کرونا پایه محکمی برای نسخه الکترونیک گذاشتند که نخستین گام برای تشکیل پرونده سلامت خانواده و در گام نهایی تدوین پرونده سلامت ملی برای پیشگیری از هدررفت هزینه و برنامه‌ریزی دقیق در زمینه بهداشت و سلامت جامعه است.

.

جامعه پزشکی مدت‌هاست که با سامانه «سیب» یا سیستم یکپارچه بهداشت آشناست، اما مدتی است که سازمان تأمین اجتماعی و سایر سازمان‌های بیمه‌گر از ما خواسته‌اند که نسخه کاغذی را رها کنیم و صرفاً با همین سامانه کار کنیم، اما اولین مشکل سیب این است که مثل یک پرسشنامه موارد متعدد بدون کاربردی دارد که پر کردن آن‌ها هم موضوعیتی ندارد، هم وقت پزشک را می‌گیرد و مانع ارتباط مؤثر با بیمار می‌شود.

با این همه نسخه الکترونیک در نخستین مرحله اجرا با معایب و مشکلات بی‌شماری نیز دست به گریبان است درست مثل شبکه آموزش مجازی «شاد» که در تئوری قابل دفاع و در اجرا با کاستی‌های فراوانی رو‌به‌رو است. 

نخستین ارتباط یک پزشک با بیمار ارتباط چشمی است، اما پزشکی که دارد نسخه الکترونیک می‌نویسد، مدام باید به کامپیوتر یا لپ تاپش نگاه کند و جا‌های خالی را پر کند؛ پرسش‌هایی فانتزی که هیچ نیازی به آن‌ها نیست و خروجی خاصی هم ندارد.

فرض کنید سیستم داروخانه قطع شود یا بیمار بدحالی را از یک بیمارستان به بیمارستان دیگری بفرستند، آنجا بگویند ما اصلاً خبر نداریم برای چه اینجا آمده‌اید یا اینکه سیستم مشکل دارد یا اصلاً به هر دلیل ممکن چند روز اینترنت کند شد یا قطع شد، آن وقت تکلیف بیماری که نیاز حیاتی به یک دارو یا رسیدگی ویژه دارد چیست؟

یکی از مشکلات سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک این است که نسخه موبایلی ندارد و ما مجبوریم مطب خود را با لپ تاپ و اینترنت پرسرعت و... مجهز کنیم یعنی من اگر در خیابان باشم نمی‌توانم برای بیماری نسخه بنویسم، چون با موبایل نمی‌توان این کار را کرد.درحال حاضر چیزی به‌نام پرونده پزشکی یا پرونده سلامت وجود ندارد مگر برای بیمارانی با شرایط خاص که همان را هم باید زیر بغل بزنند و از این مرکز به مرکزی دیگر ببرند تا پزشک جدید پی به وضعیت جسمانی و روند درمان او ببرد.

 نسخه الکترونیک این امکان را به ساده‌ترین شکل ممکن در شبکه گسترده جامعه بهداشت و درمان بایگانی می‌کند و نه تنها باعث تسریع درمان و پیشگیری از خطا‌های انسانی و خطا‌های پزشکی می‌شود بلکه ممکن است جان خانواده بیمار را هم در مواردی مثل کشف و بررسی یک بیماری زمینه‌ای یا ارثی نجات دهد.

 در گام بعدی مدیران سلامت کشور با انبوهی از اطلاعات ذی قیمت مواجه خواهند بود که می‌توان بر اساس آن نسخه‌های ملی نوشت، برنامه‌ریزی دقیقی انجام داد و از هدررفت هزینه‌ها جلوگیری کرد.

 اما تنها مزیت نسخه الکترونیک به اینجا ختم نمی‌شود؛ سیستم یکپارچه بهداشت و درمان کشور جلوی قاچاق دارو، امکان دور زدن سیستم توزیع دارو را خواهد گرفت و بیمارانی که به دارو‌های حیاتی نیاز دارند، می‌توانند با خیالی آسوده‌تر به داروخانه مراجعه کنند.

درحال حاضر می‌توان با نسخه‌هایی که مشخص نیست منشأ آن‌ها کجاست، دارو‌های حیاتی را از داروخانه خارج کرد و به بازار سیاه فرستاد، اما نسخه الکترونیک جلوی چنین فسادی را می‌گیرد، همان طور که مشخص می‌کند یک داروخانه یا یک پزشک چقدر باید مالیات بدهد.»

دز یک دارو چقدر باید باشد؟ این به وضعیت پرونده سلامت شما بستگی دارد، به چه دارو‌هایی ممکن است حساسیت داشته باشید نیز همین‌طور. حالا فکر کنید نسخه یک داروی درست را با دز اشتباه به داروخانه می‌برید، چقدر امکان دارد داروخانه داروی اشتباهی را در اختیار شما بگذارد؟

همه این اشتباهات در سیستم نسخه کاغذی امکان پذیر است، اما در نسخه الکترونیک تقریباً به صفر می‌رسد. دیگر نه شما نیازی به تمدید دفترچه دارید و نه داروخانه از خط بد پزشک خواهد نالید و.............................